مجله آلامتو

چگونه خجالتی بودن کودک را درمان کنیم؟

همه چیز در مورد کودکان کم رو و خجالتی

رفع مشکل عدم اعتماد به نفس

اگر شما هم یکی از میلیون ها نفری هستید که با خجالت و کمبود اعتماد به نفس روبرو هستند، تایید می کنید که این ویژگی رفتاری بر سطوح مختلف زندگی شما تاثیر می گذارد، به خصوص هنگامی که با دیگران تعامل برقرار می کنید.

تجارب موفق یک راهکار عالی برای رفع خجالتی بودن کودکان

یک روان شناس در خراسان شمالی گفت: تجارب موفقیت آمیز راهکاری برای رفع خجالتی بودن در کودکان است.

نورگلدی یزدانی در گفت و گو با خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه خراسان شمالی، بیان کرد: خجالتی بودن یک رفتار غیر‌ارادی است که فرد به دلیل اضطراب‌هایی که دارد نمی‌تواند با موقعیت‌های مختلف مواجه شود و رفتار درست از خود نشان دهد.

وی با اشاره به اینکه خجالتی‌ بودن از اختلال‌های اضطرابی است، ادامه داد: در اختلال اضطرابی یک چرخه‌ایی ایجاد می‌شود که فرد از موقعیت یادگیری و جمع اجتناب می‌کند و به دلیل اجتبات از رویارویی با موقعیت‌ها در یادگیری رفتارها و نوع عملکرد دچار افت می‌شود.

یزدانی با اشاره به اینکه افت در عملکرد رفتار، مانع رفع اضطراب و در نتیجه مانع رفع خجالتی بودن می‌شود، افزود: برای رفع خجالتی بودن باید ابتدا به دنبال کاهش اضطراب در کودک بود که راه آن حساسیت‌زدایی است.

وی خاطرنشان کرد: باید کودک را در موقعیت‌هایی که کمترین اضطراب را برای او بوجود می‌آورد قرار داد، به عنوان مثال یک کودک 10 ساله را در موقعیت بازی با کودکان شش ساله قرار داد تا به تدریج در جمع قرار گیرد.

یزدانی با اشاره به اینکه بازی کودکان با گروهی ازکودکان کم سن و سال‌تر از خود موقعیت‌هایی موفقیت آمیز برای آنان بوجود می آورد، بیان کرد: تجارب موفقیت‌آمیز موجب تقویت اعتماد به نفس کودک شده و آنان را در یک رفتار اجتماعی مطلوب قرار می‌دهد.

‌وی گفت: رابطه اضطراب و اعتماد به نفس یک رابطه معکوس است بنابراین اگر اعتماد به نفس کودکان را از طریق موفقیت‌های تجارب آمیز ایجاد کنیم خجالتی بودن آنان نیز رفع می‌شود.

یزدانی با اشاره به اینکه یک تمایز اساسی بین خجالتی بودن و حیا وجود دارد، خاطرنشان کرد: حیا یک رفتار ارادی است که فرد در موقعیتی که قرار می‌گیرد به شکل ارادی و کنترل شده از خود بروز می‌کند، اما خجالتی بودن یک موقعیت غیر ارادی مانند لرزش دست به صورت غیرارادی است.

وی بیان کرد: خجالتی بودن در کودکان از سنین سه الی چهار سالگی که از بازی‌های موازی به بازی‌های گروهی پیش می‌روند، به عنوان مثال در موقعیت‌های رسمی همچون مدرسه قرار می‌گیرند، بروز می‌کند.

یزدانی با اشاره به اینکه تحقیر و مقایسه کودکان توسط والدین مشکل خجالتی بودن را حل نمی‌کند، اظهار کرد: حساسیت‌زدایی منظم یعنی به تدریج از موقعیتی که کمترین اضطراب را برای کودک ایجاد می‌کند به موقعیت‌های دیگر راهکار این معضل است.

خجالتی بودن کودکان چه موقع نگران کننده است؟

والدینی که صاحب فرزندان خجالتی هستند اغلب نسبت به این موضوع آگاهی ندارند که این ویژگی رفتاری در کودکشان طبیعی است یا می‌تواند نگران‌کننده‌ای باشد.

به گزارش ایسنا، به طور کلی کودکان خجالتی در موقعیت‌های اجتماعی والدین خود را ترک نمی‌کنند، در صحبت کردن مردد هستند، از ارتباط با دیگران خودداری می‌کنند و در مقایسه با کودکان همسال خود ترجیح می‌دهند به تنهایی بازی کنند.

به گفته کارشناسان، این رفتارها در کودکان تا زمانی که موقتی باشد، طبیعی است اما وقتی دائمی و ماندگار می‌شوند نگران‌کننده هستند. برخی کودکان در ارتباط گرفتن با دیگران کند هستند اما در عوض با گذشت زمان قادر هستند که ارتباط خود را قوی کنند. همچنین برخی دیگر در طول دوران دبستان و سنین پایین تر خجالتی هستند و پس از این دوره رفتارشان عادی می شود اما برخی کودکان حتی با گذشت زمان همچنان رفتارهای خجالتی از خود بروز می‌دهند.

علاوه بر ماندگاری، خجالت کشیدن کودک از گروه‌های همسال خودش نگران‌کننده‌تر است. طبیعی است کودکان در برخورد با افراد بزرگسال به خصوص مردان کمتر احساس راحتی داشته باشند اما اینکه از کودکان هم‌سن خود نیز خجالت بکشند یک رفتار طبیعی نیست.

از دیگر رفتارهای خجالتی بودن در کودکان که می‌تواند نگران‌کننده باشد خودداری آنان از بازی با گروه‌های همسال خود است زیرا کودکان در بازی با یکدیگر مهارت‌هایی را آموزش می‌بینند که برای رشد طبیعی آنان همچون درک رفتارهای دیگران، یادگیری نوبت در بازی کردن و مکالمه داشتن و بیان نظرات خود به دیگران که مورد قبول قرار گیرد، اهمیت دارد.

کودکانی که از داشتن این تعاملات اجتماعی خودداری می‌کنند در مقایسه با دیگران تجربیات آموزشی گروهی و مهم را از دست می‌دهند. در نتیجه درک اجتماعی، مهارت‌های اجتماعی و درک آنان از خودشان نسبت به کودکان دیگر کمتر است.

اگرچه خجالتی بودن در پسران و دختران برابر است اما پسران خجالتی نسبت به دختران در ارتباط با دوستانشان بیشتر دچار مشکل می‌شوند. شاید خجالتی بودن نقض هنجارها و ایده‌آل‌ها برای پسرانی است که می‌خواهند بی‌باک و جسور باشند.

به گزارش لایوساینس، کودکان برای آنکه بتوانند با احساس طردشدگی و آزار توسط دیگران مقابله کنند به کمک والدینشان نیاز دارند. همچنین والدین وقتی از این وضعیت کودک خود آگاه می‌شوند باید موضوع را به مسئولان مدرسه کودک اطلاع دهند تا از فرزندشان به شیوه صحیح حمایت شود.

همچنین والدین می‌توانند زمان‌هایی را برای بازی کردن و حضور فرزندشان در فعالیت‌های گروهی خارج از برنامه روزانه تعیین کنند. علاوه بر این والدین باید در مورد رابطه دوستی با فرزندشان صحبت کرده و منبعی دلسوز از تشویق و ایده‌های سازنده برای او باشند.

نقش کم رویی در رشد اجتماعی کودکان

یک روانشناس گفت: کم‌رویی مانع رشد اجتماعی کودکان می‎شود.

دکتر محمدعلی سپهوندی در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، اظهار کرد: یکی از مشکلات رفتاری کودکان، کم‌رویی است.

وی ادامه داد: کودک کم‎رو فقط به خود توجه داشته و از مواجه شدن با دیگران دچار ترس و نگرانی می شود.

سپهوندی اضافه کرد: به مرور زمان اعتماد به نفس کودک کم‎رو کاهش یافته و دچار مشکلات دیگر رفتاری نیز خواهد شد.

این عضو هیات علمی دانشگاه لرستان یادآور شد: خجالت در واقع نوعی ویژگی شخصیتی در کودکان است، نه یک عیب و نقص که نیازی به دعوا و شرمندگی والدین داشته باشد.

وی افزود: بهتر است والدین کودکان کم‌رو را برای شرکت کردن در برنامه‎های اجتماعی مناسب با سن و سال خودشان، تشویق کنند.

سپهوندی خاطرنشان کرد: کمرویی در مراحل مختلفی از رشدشان به چشم می‎خورند و مانع از آن می‎شود که در اجتماعات حضور پیدا کنند.

رابطه «نام» با اضطراب و کمرویی در کلاس درس!

نتایج پژوهش محققان ایرانی نشان می‌دهد: انتخاب نام نامناسب برای فرد، می‌تواند در بروز برخی ناهنجاری‌های تحصیلی او در دوران مدرسه نقش داشته باشد.

به گزارش ایسنا، ازآنجایی‌که نام هر شخص علامتی برای اوست و باعث تمییز او از دیگران می‌­شود، می­‌تواند تأثیر روانی و تربیتی چشمگیری بر وی داشته باشد. دین اسلام که برای همه شئون زندگی برنامه و دستورالعمل دارد، ریزترین مسائل زندگی از مبدأ تا معاد را با معارف بلند خود پوشش داده و قبل از ولادت کودکان، انتخاب نام نیکو را سفارش کرده است. پیامبر اکرم (ص) دراین‌باره فرمودند: «اولین هدیه‌ای که توسط والدین به فرزندان داده می‌­شود، نام خوب است، پس بهترین نام را برای فرزند خود انتخاب کنید».

در این زمینه، پژوهش جالبی توسط محققانی از دانشگاه گیلان و دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت انجام‌شده که در آن تأثیر رضایت شخصی از نام بر مواردی چون اضطراب کلاس درس، حرمت خود، کمرویی و عملکرد تحصیلی دانش‌­آموزان مورد بررسی قرار گرفته است.

اضطراب در کلاس درس یک توجه غیرعادی و مضطربانه به خویشتن در یک موقعیت اجتماعی است که درنتیجه­ آن فرد دچار نوعی تنش روانی- عضلانی می­‌شود و شرایط عاطفی و شناختی­‌اش متأثر شده و درنتیجه زمینه­ بروز رفتاری خام و نسنجیده و واکنش‌­های نامناسب در وی در کلاس یا سایر موقعیت‌ها فراهم می‌شود. بنا به دلایل متعدد، بسیاری از دانش‌­آموزان، از حرمت خود و توانایی مواجهه با مشکلات برخوردار نیستند.

کمرویی نیز یک پدیده پیچیده و مرکب روانی- اجتماعی است که به دلایل متعدد در طول دوران تحول، به‌تدریج پدیدار می­‌شود. به‌عبارت‌دیگر کمرویی اساساً رفتاری است اکتسابی و آموخته‌شده و برای درمان و برطرف کردن آن باید رفتار تازه و مطلوب اجتماعی در فرد فراگیر شود.

در پژوهش ذکرشده، تعداد قابل‌توجهی از دانش‌­آموزان دختر و پسر دوره­ اول متوسطه شهر رشت به‌صورت تصادفی انتخاب شدند و به پرسشنامه استانداردی در مورد اضطراب کلاس درس، حرمت خود و کمرویی پاسخ دادند. داده‌های به‌دست‌آمده از این پرسش‌نامه‌ها سپس به‌صورت علمی مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت.

یافته‌های عمده این مطالعه نشان می‌دهد دانش‌­آموزانی که رضایت کمتری از نام خود دارند، دارای اضطراب کلاسی بیشتر، حرمت خود کمتر، کمرویی بیشتر و عملکرد تحصیلی ضعیف‌تری هستند. طبق این نتایج، پسران در مقایسه با دختران دچار عملکرد تحصیلی ضعیف­تری می‌شوند، اما در سایر موارد نظیر اضطراب کلاس درس، حرمت خود و کمرویی، تفاوتی در این دو گروه جنسیتی دیده نمی‌شود.

موسوی، دانشیار گروه روانشناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه گیلان و همکارانش دراین‌باره اشاره کرده‌اند: «می‌توان گفت دانش‌آموزانی که از رضایت نسبت به نام خود برخوردار نیستند، احتمالاً در مدرسه و محیط‌های آموزشی بیشتر مورد استهزاء قرار می‌گیرند. تمسخر همکلاسی‌ها متأسفانه پدیده‌ای رایج است که با سستی قوانین تربیتی در خانواده و مدرسه ارتباط دارد. پیامد اولیه استهزاء برای دانش‌آموزان می‌­تواند ایجاد اضطراب و کم‌رویی باشد. کم‌رویی سبب می‌شود که فرد در رویارویی با عوامل تنش‌­زا به شیوه‌ای مؤثر نتواند عمل کند که این امر باعث کاهش اعتماد به خود، عدم بیان منطقی افکار و احساس‌­ها، افزایش اضطراب، عدم بهبود ارتباط اجتماعی و درنهایت کاهش توان مقابله با تنش‌ها می­‌شود».

محققان فوق معتقدند: با توجه به این یافته‌ها، اهمیت تأکیدهای مذهبی در مورد انتخاب نام نیکو برای فرزندان مشخص می‌شود و به نظر می‌آید اگر افراد از نام خود برداشتی منفی و نامتعادل داشته باشند، این مسئله احتمالاً می‌­تواند بر وضعیت روانی آن‌ها تأثیری نامطلوب برجای بگذارد.

پژوهشگران مجری این مطالعه که نتایج آن در فصل‌نامه «سلامت روان کودک» منتشر شده، اهمیت توجه بیشتر به این مقوله را یادآور شده و فرهنگ‌سازی بهتر دراین‌باره را موجب کاهش چنین مشکلاتی قلمداد می‌کنند.

چگونه خجالتی بودن کودکان را برطرف کنیم؟

از دیدگاه روانشناسی خجالتی و کم‌‎رو بودن افراد نوعی اختلال شخصیتی و معلولیت اجتماعی به شمار می‌آید که درمان آن نیازمند روش‌های اصلاح رفتاری است.

دکتر مهدی خادمی، روانشناس در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)- منطقه خراسان، در خصوص علل خجالتی و کم‌رو بودن کودکان و راه‌های مقابله با آن، اظهار کرد: به طور طبیعی تمام افراد اجتماعی بوده و به ارتباط با دیگران نیازمند هستند و با توجه به اینکه خجالتی و کم‌رو بودن افراد نشانه‌ای از یک ضعف فردی که ناشی از عواملی نظیر تر‌سو بودن است، معمولا این افراد به دلیل این ویژگی از پیشرفت و ترقی باز می‌مانند.

وی ادامه داد: معمولا افراد در سنین پایین‌تر، راحت‌تر و سریع‌تر می‌توانند نسبت به رهایی از این ویژگی اقدام کنند.

خجالتی بودن در فرزندان اول و تک‌فرزندان رایج‌تر است

این روانشناس در خصوص اینکه خجالتی و کم‌رویی در کدام کودکان بیشتر مشاهده می‌شود، با بیان اینکه این صفت معمولا در فرزندان اول، تک ‌فرزندان و تک والدی بیشتر از سایر کودکان مشاهده می‌شود، گفت: علت این امر این است که پدرها و مادرها بیش از سایر فرزندان بر فرزند اول سرمایه‌گذاری می‌کنند و حمایت و توجه بیشتر و گاهی توجه افراطی نسبت به این فرزندان ابراز می‌کنند.

خادمی ادامه داد: اما در حالت کلی حتی در همین موارد نیز تحصیلات والدین و نوع رفتارهای آنها می‌تواند بسیار مؤثر باشد و منجر به جلوگیری از شکل‌گیری این صفت در چنین کودکانی شود.

کودکان را به آرام بودن تشویق نکنید

وی افزود: یکی دیگر از فاکتورهایی که در زمینه شکل‌گیری این صفت در کودکان می‌تواند مؤثر باشد مدرسه است زیرا مدرسه اولین جایگاه رسمی است که کودکان در آن نقش معینی دارند و نوع برخورد و رفتار معلم با کودکان بسیار اهمیت دارد.

این روانشناس اضافه کرد: متاسفانه در خیلی از مدارس کودکانی که رفتارهای انفعالی دارند به این معنا که بسیار آرام و ساکت هستند معلمان از این ویژگی‌ آن‌ها به عنوان یک صفت پسندیده و مثبت یاد می‌کنند و حتی به سایر همکلاسی‌های آنان نیز این صفت آرام و خجالتی بودن کودک را تحت عنوان یک ارزش گوشزد می‌کنند که متاسفانه این شیوه کاملا اشتباه است.

خادمی گفت: همچنین این موضوع در خانواده‌ها نیز به وفور مشاهده می‌شود و معمولا کودکی که کم‌رو و آرام‌تر است را به عنوان یک کودک خوب معرفی می‌کنند در صورتی که این ویژگی اصلا صفت پسندیده‌ای نیست بلکه به طور کلی کم‌رویی با ترس، هل‌ شدن، از دست دادن اعتماد به نفس و کمبود عزت نفس همراه است.

کودکان خجالتی پرخاشگر هستند

وی تصریح کرد: همچنین کودکانی که از کم‌رویی و خجالتی بودن رنج می‌برند علاوه بر اینکه در جمع معمولا آرام و ساکت هستند و به خود اجازه و جرات بیان نظرات خود را نمی‌دهند معمولا کودکان پرخاشگری نیز هستند زیرا گاهی نتیجه کم‌رویی و خجالتی بودن در کودکان، خود را در قالب پرخاشگری نمایش می‌دهد.

خجالتی بودن چه تبعاتی به دنبال دارد؟

این روانشناس با بیان اینکه کم‌رویی و خجالتی بودن در افراد و به تبع در کودکان منشاء برخی از بیماری‌های روانی و جسمی است، تصریح کرد: این صفت می‌تواند منجر به تشدید ضربان قلب، اختلالات تنفسی،‌ لرزش دست، تغییر صدا، لکنت زبان، خشکی دهان، عدم دفاع از خود،‌ افت شخصیت و حتی رکود علمی شود.

خادمی با اشاره به اینکه از منظر برخی روان‌شناسان این صفت حتی بیماری نامیده می‌شود، عنوان کرد: برخی از اختلالات از جمله اختلال انزوا‌طلبی، در‌خودماندگی و گوشه‌گیری در افراد خجالتی و کم‌رو مشاهده می‌شود که حتی به گفته برخی از روان‌شناسان این صفت اختلال نیست بلکه یک بیماری است و چنانچه شدید شود به یک اختلال تبدیل می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: معمولا کودکانی که از کم‌رویی و خجالت رنج می‌برند در دوست‌یابی نیز با مشکل مواجه هستند و حتی این صفت آنها می‌تواند منجر به جهالت و نادانی شود و از دیدگاه روانشناسی افراد خجالتی احساس عجز و ناتوانی می‌کنند در حالی که ممکن است این افراد واقعا توانمند و باهوش باشند.

این روانشناس عنوان کرد: یکی از موضوعاتی که این افراد را مورد رنجش قرار می‌دهد این است که افراد خجالتی و کم‌رو همواره احساس می‌کنند علاوه بر اینکه توانایی انجام کاری را ندارند بلکه کاملا مورد توجه اطرافیان هستند و تمام حرکات آنان زیر ذره‌بین است که این صفت زندگی این افراد را فلج می‌کند.

کم‌رویی در افراد ژنتیکی نیست

خادمی تصریح کرد: از منظر روانشناسان به طور کلی کم‌رویی و خجالتی بودن کودکان و همه افراد ناشی از علل ژنتیکی نیست، اما ممکن است نوع رفتارهای اعضای خانواده و به خصوص والدین در شکل‌گیری این ویژگی در کودکان مؤثر باشد.

وی با تاکید بر اینکه تربیت غلط خانوادگی اولین گام برای ایجاد این صفت در کودک است، خاطرنشان کرد: معمولا کودکانی که کاملا مورد حمایت خانواده بودند و در جمع بزرگ‌ترها اظهارنظر و حضور ندارد همچنین از طرفی دیگر، کودکانی که در خانواده‌هایی بزرگ می‌شوند که در این خانواده‌ها جو خانواده با مشاجره و دعوا همراه است و فرزندان مورد تحقیر قرار می‌گیرند، بیش از سایر کودکان استعداد به وجود آمدن این اختلال را دارند.

برای درمان خجالتی بودن مقابله آینه با خود صحبت کنید

این روانشناس در خصوص راه‌های کاربردی رفع صفات کم‌رویی و خجالتی بودن، گفت: خجالتی و کم‌رویی بودن افراد و به تبع کودکان نیازمند راهکارهای اصلاح رفتاری بوده و اساس درمان در آنها براساس تغییرات شناختی و اصلاح رفتاری و از یاد بردن رفتارهای مبتنی بر خود کم‌بینی ‌استوار است.

خادمی اضافه کرد: همچنین از روش‌های شناخت درمانی و تغییر در باورها و نظام ارزشی و افزایش مهارت‌های اجتماعی نیز می‌توان استفاده کرد.

وی تصریح کرد: در تغییر و اصلاح رفتار بایستی این افراد جلوی آینه بایستند و مرتب واژه‌های تحسین برانگیز را برای خود تکرار کنند و بیش از گذشته از مهارت‌ها و توانایی‌های خود مطلع شوند، سعی کنند که این مهارت‌های خود را بتوانند برای دیگران و والدین بازگو کنند و بیش از گذشته نسبت به صفت‌های مثبت خود واکنش نشان دهند.

این روانشناس عنوان کرد: همچنین این کودکان باید به اندیشه‌های مبنی بر حقارت، ناتوانی، شرمندگی و ترس از برخورد با دیگران هرگز فکر نکنند و اجازه ندهند که این افکار منفی ذهن آنان را اشغال کنند و هرگز تفکر کم‌رو بودن را به خود راه ندهند، سعی کنند جسارت، جرات و شهامت برقراری ارتباط با بزرگ‌تر‌ها را تا حد توان افزایش دهند.

والدین فرزندان خجالتی را به حضور و اظهارنظر در جمع تشویق کنند

خادمی عنوان کرد: والدین کودکانی که از خجالتی و کم‌رویی بودن رنج می‌برند نیز بایستی سعی کنند تا این کودکان را برای حضور در جمع‌ها و اظهارنظر آنان میان دیگران و بزرگ‌ترها تشویق کنند.

وی افزود: والدین این فرزندان باید به فرزندان خود آموزش دهند که برخورد و اظهارنظر در میان جمع اصلا ترس ندارد و باید آنها را تشویق کنند که هنگام حضور در مهمانی و حضور در هر جمعی که افراد زیادی آنجا هستند این کودکان باشند که در ابتدا به دیگران سلام کنند و حتی برای بارهای اول جملات کوتاهی نیز بگویند تا احساس ترس از برخورد با دیگران به تدریج از بین برود.

این روانشناس تصریح کرد: خانواده چنین فرزندانی که کودکان آنان از خجالتی و کم‌رو بودن رنج می‌برند هرگز نباید فرزندان خود را سرزنش کنند زیرا این رفتار آنان منجر به تشدید این صفت در کودکان می‌شود و بایستی به جای آن جرأت‌ورزی را به کودکان خود یاد دهند.

وی گفت: این افراد سعی نکنند که نسبت به خود از دیگران نظرسنجی کنند و از جزئیاتی که دیگران می‌گویند چشم‌پوشی کنند و منتظر واکنش و اظهارنظر دیگران نباشند، والدین چنین کودکانی باید آنان را با کودکان بسیار فعال و پرتحرک که از اظهارنظر در جمع بزرگترها هراس ندارند، هم‌بازی کنند زیرا هم‌نشینی این کودکان با کودکان خجالتی می‌تواند آثار مثبتی به دنبال داشته باشد.

خادمی گفت: کودکان یا حتی افراد بزرگسالی که از اظهارنظر و صحبت در جمع هراس دارند بایستی به تدریج صحبت و اظهارنظر در میان دیگران را تمرین کنند و برای اینکه این امر برای آنان ساده‌تر جلوه کند باید هنگام اظهارنظر یا صحبت در میان جمع، هرگز به واکنش دیگران توجهی نکنند زیرا ممکن است این افراد برداشت‌های ناصحیحی از واکنش دیگران داشته باشند که منجر به تشدید این صفت منفی در آنان شود.

به اشتراک بگذارید: تلگرام گوگل‌پلاس لینکدین

نظر خود را بیان کنید