ترس از طرد شدن یکی از آن حس های عمیق و پیچیده ای است که تقریبا هر آدمی در طول عمرش با آن کلنجار رفته است. ریشه این حس به نیاز قلبی ما برای تعلق داشتن به دیگران برمی گردد چون از همان روزهای اول زندگی یاد گرفته ایم که تایید شدن یعنی امنیت و ارزشمندی.
ولی وقتی این ترس کنترل زندگی ما را به دست می گیرد دیگر نمی گذارد رشد کنیم. خیلی ها به خاطر همین هراس از قضاوت یا نپذیرفته شدن سراغ حرف دلشان نمی روند یا عطای روابط جدید را به لقایش می بخشند. اما باید پرسید که آیا رد شدن همیشه به معنای شکست است یا می تواند شروعی برای یک تغییر بزرگ باشد. در ادامه این موضوع را از زوایای مختلف بررسی می کنیم.
ترس از طرد شدن چیست؟
ترس از طرد شدن در واقع یک نوع اضطراب اجتماعی است که باعث می شود آدم دور خودش دیوار بکشد تا مبادا در موقعیتی قرار بگیرد که طعم تلخ نپذیرفته شدن یا قضاوت شدن را بچشد. ریشه این حس به تجربه های تلخ گذشته یا باورهای شخصی و حتی گاهی به ساختار ذهنی ما برمی گردد.
در اصل ترس از طرد شدن یعنی اینکه مدام نگران باشیم نکند بقیه ما را نپسندند یا از جمع خودشان بیرونمان کنند. این آدم ها معمولا خیلی خودشان را اذیت می کنند تا تایید دیگران را بگیرند و از بیان نیازهای خودشان هم وحشت دارند و همیشه احساس ناامنی و بی کفایتی می کنند.
ترس از طرد شدن چه دلایلی دارد؟
ریشه های ترس از طرد شدن بسیار عمیق است و به عوامل زیر برمی گردد:
تجربه های منفی در گذشته
اگر در دوران کودکی توسط والدین یا معلم ها یا حتی هم بازی هایمان نادیده گرفته شده باشیم یا رد شده باشیم این حس در بزرگسالی در ذهنمان حک می شود و دوباره خودش را نشان می دهد.
نیاز به تأیید اجتماعی
ما آدم ها ذاتا دلمان می خواهد دیگران ما را بپذیرند تا حس تعلق و ارزشمندی در ما زنده بماند. وقتی این نیاز برآورده نمی شود به مرور این ترس در وجودمان جوانه می زند.
عدم اعتماد به نفس
آدم هایی که باور ندارند موجودات ارزشمندی هستند بیشتر از اینکه نیاز داشته باشند خودشان را بپذیرند مدام در هراسند که نکند دیگران آن ها را پس بزنند.
روابط گذشته
زخم های عاطفی که از شکست های قبلی یا خیانت ها به جا مانده همیشه گوشه ذهنمان هست و باعث می شود برای رابطه جدید همیشه دست و دلمان بلرزد و بترسیم.
شرایط فرهنگی و اجتماعی
در جوامعی که نگاه و قضاوت دیگران اهمیت زیادی دارد افراد ناخودآگاه بیشتر نگران هستند که نکند کاری کنند که باعث طرد شدنشان شود.
ویژگی های شخصیتی
آدم های حساس یا درون گرا که عزت نفس پایین تری دارند طبیعتا بیشتر در معرض این ترس قرار دارند و آن را شدیدتر حس می کنند.
عوامل زیستی و ژنتیکی
تحقیقات نشان داده که مغز برخی افراد طوری تنظیم شده که به سیگنال های رد شدن خیلی واکنش تند و تیزی نشان می دهد و این موضوع ریشه در ژنتیک آن ها دارد.
ترس از طرد شدن چه نشانه هایی دارد؟
ترس از طرد شدن یکی از ریشه ای ترین احساسات انسانی است. جایی می ایستد که نیاز ما به تعلق و پذیرش با ترس از دست دادن آن ها گره می خورد.
این ترس فقط به روابط عاشقانه خلاصه نمی شود. در دوستی ها هم خودش را نشان می دهد. در خانواده و محل کار هم حضور دارد. خیلی ها به خاطر همین ترس از موقعیت های تازه فرار می کنند. از ابراز احساسات می ترسند. یا دنبال اهدافی می روند که دیگران برایشان گذاشته اند نه چیزهایی که خودشان واقعاً می خواهند.
مهم ترین نشانه هایش این هاست:
اضطراب در موقعیت های اجتماعی: نگرانی و استرسی که با دیدن جمع یا شروع هر گفتگویی جان می گیرد.
عدم تمایل به ابراز نظر یا درخواست کمک: حرف در گلو می ماند چون می ترسیم جوابمان با «نه» روبه رو شود.
خودداری از شروع روابط جدید: به این فکر می کنیم که اگر شکست بخوریم چه؟ پس اصلاً شروع نمی کنیم.
تلاش بیش از حد برای جلب رضایت دیگران: طوری رفتار می کنیم که کسی حرفی برای گفتن نداشته باشد. فقط برای این که طرد نشویم.
احساس بی ارزشی پس از هر انتقاد یا مخالفت: حتی انتقادهای سازنده هم مثل تیغ می نشینند. گویی یک جمله کافی است تا کل وجودمان زیر سؤال برود.
پرخاشگری یا کناره گیری ناگهانی: بعضی ها به جای روبه رو شدن با طرد شدن از همه جا می برند و پنهان می شوند.
ترس از طرد شدن بر زندگی فرد چه تأثیری دارد؟
این ترس آرام آرام در زندگی نفوذ می کند. مانع رشد فردی و شغلی می شود. آدم از فرصت های کاری و تحصیلی می گذرد فقط به این دلیل که مبادا رد شود. کیفیت روابط را هم خراب می کند. یا وابستگی بیش از حد می سازد یا انزوای کامل. کم کم افسردگی و اضطراب سر می رسد. فرد در طولانی مدت غمگین می شود و حس ناامیدی به سراغش می آید. رفتارهای ناسالم هم در کمین است. مثل تلاش بی وقفه برای جلب توجه یا فرار کامل از هر رابطه ای.
ترس از طرد شدن چگونه درمان می شود؟
درمان این ترس ممکن است. و اتفاقاً راه های روشنی هم دارد. مهم این است که بدانیم طرد شدن پایان دنیا نیست و این باور را می شود قدم به قدم تغییر داد.
طرحواره درمانی
این روش سراغ ریشه ها می رود. باورهای عمیقی که معمولاً از کودکی با ما بزرگ شده اند شناسایی و اصلاح می شوند. طرحواره هایی که بیشتر از همه در این ترس نقش دارند این ها هستند:
طرحواره رهاشدگی
باور به این که دیگران دیر یا زود ما را رها می کنند چه کاری بکنیم چه نکنیم.
طرحواره محرومیت هیجانی
احساس نادیده گرفته شدن و این که محبت کافی به ما نمی رسد.
طرحواره نقص و شرم
باور به این که به اندازه کافی خوب نیستیم و دیگران به خاطر همین ما را دوست نخواهند داشت.
درمان شناختی-رفتاری (CBT)
در این روش باورهای منفی درباره طرد شدن زیر ذره بین می روند. فرد کم کم می فهمد که رد شدن در یک موقعیت به معنای بی ارزشی او نیست.
تکنیک های رفتاری برای مواجهه با طرد شدن
در کنار درمان های حرفه ای تمرین هایی هست که خیلی کمک می کنند:
چالش رد شدن
فرد عمداً خودش را در موقعیت هایی قرار می دهد که ممکن است رد شود. مثل درخواست تخفیف از فروشنده یا کمک از یک غریبه یا ارسال رزومه برای یک شغل سخت. این تمرین به مغز می فهماند که طرد شدن فاجعه نیست و بعد از آن هم زندگی ادامه دارد.
تمرین نه گفتن
کسانی که از طرد شدن می ترسند معمولاً بلد نیستند «نه» بگویند و هر درخواستی را می پذیرند. تمرین نه گفتن بدون بار گناه اعتمادبه نفس را بالا می برد. هر بار که این کار را انجام می دهیم قدمی به خودِ واقعی مان نزدیک تر می شویم.
افزایش عزت نفس و خودپذیری
قطعا هر چقدر عزت نفس بالاتر باشد ترس از طرد شدن کوچک تر می شود.