کمپوست در واقع یک فرآیند کاملاً کنترل شده می باشد که در آن مواد آلی به مرور و از طریق تجزیه طبیعی به یک ماده ی اصلاح کننده خاک تبدیل شده که هم غنی از مواد مغذی است و هم پایدار می ماند. در طول این فرآیند، میکروارگانیسم های مختلفی وارد توده مواد شده و از همین مواد آلی تغذیه می کنند. آن ها برای رشد و تکثیر خودشان از کربن و نیتروژن استفاده می کنند، برای هضم مواد به آب نیاز دارند و برای تنفس هم به اکسیژن وابسته اند. به همین دلیل می توان گفت این چهار عنصر شرایط پایه ای برای تولید کمپوست به شمار می آیند. در ادامه این مطلب قصد داریم نگاهی به انواع کمپوست، فواید و کاربردهای آن بیندازیم.
کمپوست چیست؟
کمپوست در واقع همان فرآیند طبیعی می باشد که از طریق بازیافت برگ ها و ضایعات غذایی، کودی ارزشمند برای خاک و گیاهان تولید می کند. این فرآیند صرفاً با فراهم کردن شرایط مناسب برای فعالیت باکتری ها، قارچ ها و سایر موجودات تجزیه کننده سرعت پیدا می کند. مواد تجزیه شده در نهایت شکلی شبیه به خاک حاصلخیز باغچه پیدا نموده و به همین دلیل هم بسیاری از کشاورزان از آن با عنوان «طلای سیاه» یاد می کنند. چون واقعاً سرشار از مواد مغذی است.
طرز تهیه کمپوست
برای ساخت این کود طبیعی نیاز به موجوداتی داریم که وظیفه تجزیه زباله های آلی را بر عهده دارند. این موجودات معمولاً برای رشد به چهار عنصر اصلی نیاز دارند: نیتروژن، کربن، هوا و آب. از آنجایی که همه مواد آلی حاوی کربن هستند اما میزان نیتروژنشان متفاوت می باشد لذا موفقیت این فرآیند تا حد زیادی به رعایت نسبت درست کربن به نیتروژن و همچنین حفظ رطوبت مناسب بستگی دارد. وقتی نیتروژن کافی در توده وجود داشته باشد تجزیه کننده ها سریع تر رشد کرده و تکثیر می شوند.
کربن هم یکی دیگر از اجزای ضروری این فرآیند است، چون به عنوان منبع غذایی برای موجودات تجزیه کننده عمل می کند و باعث می شود در طول فرآیند تجزیه زنده بمانند. در نهایت هم اکسیژن و آب برای بقای این موجودات لازم است. برای اینکه فرآیند به درستی و سریع پیش برود باید مطمئن شوید توده ی کمپوست شما رطوبت و هوادهی مناسبی دارد. اگر ضایعات غذایی در توده تان زیاد باشد احتمالاً به طور طبیعی رطوبت کافی خواهد داشت، اما در غیر این صورت می توانید کمی آب اضافه کنید.
شرایط لازم برای تهیه کمپوست
عوامل مختلفی روی کیفیت کمپوست تاثیر می گذارند که یکی از مهم ترین ها دما می باشد. کمپوست گرم زمانی شکل می گیرد که تعادل مناسبی بین کربن، نیتروژن، آب و هوا برای رشد موجودات هوازی برقرار باشد. دمای ایده آل برای این فرآیند معمولاً بین پنجاه وچهار تا شصت درجه سانتی گراد است. این دمای بالا باعث از بین رفتن باکتری های مضر و بذر علف های هرز می شود. از طرف دیگر هوادهی هم به ایجاد محیطی هوازی کمک می کند که در آن کمپوست سریع تر و با بوی کمتری تشکیل می شود.
حفظ رطوبت مناسب هم در این فرآیند اهمیت زیادی دارد. اگر توده بیش از حد خشک باشد، سرعت تجزیه پایین می آید و اگر خیلی مرطوب شود ممکن است محیطی بی هوازی ایجاد شود که هم بوی نامطبوعی دارد و هم روند تجزیه را کند می کند. پس اگر توده تان خیلی خشک شد کمی آبیاری کنید و اگر خیلی مرطوب شد مقداری کربن به آن اضافه کنید.
بهترین مکان برای نگهداری کمپوست هم فضایی خشک و سایه دار است. اگر در منطقه ای پرباران زندگی می کنید بهتر است سطل کمپوست را جایی بگذارید که از رطوبت زیاد در امان باشد و اگر در منطقه ای خشک و آفتابی هستید، آن را جایی قرار دهید که خیلی سریع خشک نشود تا مجبور نباشید مدام آب اضافه کنید.
کمپوست را از چه موادی می سازند؟
کمپوست به کاهش ضایعات غذایی کمک زیادی می کند و می توانید انواع خاصی از زباله های حیاط را از طریق آن بازیافت کنید؛ از جمله:
- پوست و ضایعات میوه
- ضایعات سبزیجات
- پوسته تخم مرغ
- برگ های خشک
- تراشه های چوب
- خاک اره چوب تصفیه نشده
اما هرگز نباید ضایعات گوشت یا لبنیات را به کمپوست اضافه کنید، چون باعث بوی نامطبوع و انتشار بیماری های مضر می شوند. برای تهیه کمپوست هم روش های مختلفی وجود دارد که شامل روش تجاری و روش خانگی می شود. در روش تجاری معمولاً مواد آلی قبل از قرار گرفتن در دستگاه با هم مخلوط می شوند. این دستگاه دما، اکسیژن و میزان رطوبتی که زباله در معرض آن قرار دارد را کنترل می کند و به طور خودکار می چرخد تا مطمئن شود همه ی مواد با سرعت یکسانی تجزیه می شوند.
انواع کمپوست
کمپوست انواع مختلفی دارد که شامل موارد زیر می شود:
- سرد
- گرم
- کرمی
- در نوع سرد زباله های آلی در یک سطل جمع آوری می شوند و طی مدت یک سال یا حتی بیشتر به مرور تجزیه می شوند.
- در روش گرم اما فرآیند خیلی سریع تر اتفاق می افتد. چون از ترکیب دقیق نیتروژن، کربن، هوا و آب استفاده می شود که به تغذیه میکروارگانیسم ها کمک کرده و روند پوسیدگی را تسریع می کند.
- کمپوست کرمی هم نوع دیگری از این فرآیند است که در آن کرم ها، معمولاً کرم های قرمز، ضایعات غذایی را می خورند و در نتیجه موادی سرشار از نیتروژن تولید می کنند.
نحوه استفاده از کمپوست
کمپوستی که استفاده می کنید باید کاملاً تثبیت شده و به اصطلاح بالغ باشد. کمپوست نابالغ نه تنها می تواند به گیاهان آسیب برساند بلکه احتمال دارد جوندگان و آفات دیگر را هم به فضای خانه تان جذب کند. چند مورد از رایج ترین کاربردهای این ماده عبارت اند از:
- خاک گلدان
- چمنزارها
- استفاده به عنوان مالچ
- بسترهای کاشت
- تغذیه ی گیاهان گلدانی
- افزودن به خاک اطراف درختان میوه
نکته جالب این است که کمپوست هیچ وقت واقعاً خراب نمی شود، فقط ممکن است خیلی مرطوب، خشک یا کهنه شود. می توانید از نمونه های قدیمی تر هم استفاده کنید، فقط بدانید که به اندازه ی کمپوست تازه مواد مغذی ندارند.
طرز تهیه کمپوست از کود حیوانی
برای این کار کافی است گودالی حفر کنید و به صورت لایه به لایه کود حیوانی و مواد حاوی کربن مثل چوب یا برگ را در آن بریزید. این لایه بندی را تا رسیدن به ارتفاع مناسب ادامه دهید. توده را به طور منظم آبیاری کنید، اما مراقب باشید بیش از حد خیس نشود.
چه چیزهایی را می توان کمپوست کرد؟
تقریباً هر چیزی که منشا طبیعی و زمینی دارد قابل کمپوست شدن است. البته با اینکه محصولات حیوانی گاهی در سیستم های کمپوست شهری قابل استفاده هستند، بهتر است در کمپوست خانگی از آن ها اجتناب کنید، چون می توانند حشرات و حیوانات ناخواسته را جذب کنند و عوامل بیماری زا را در محصول نهایی باقی بگذارند.
به طور کلی می توان گفت برخی مواد برای فرایند کمپوست مناسب نیستند از جمله:
- فضولات حیوانات خانگی: چون معمولاً حاوی انگل ها و باکتری هایی هستند که در صورت ورود به بدن انسان یا سایر حیوانات می توانند خطرناک باشند. اگر از کمپوستی که شامل این نوع فضولات است روی محصولات خوراکی استفاده کنید، این انگل ها می توانند وارد بدن شما شوند.
- مواد غیرآلی مثل پلاستیک یا کاغذهای رنگی و براق: چون ممکن است حاوی جوهر چاپ یا مواد شیمیایی مضر برای انسان، گیاه و حیوان باشند. همچنین گیاهانی که بیمار بوده اند اگر در دمای کافی تجزیه نشوند، عامل بیماری در آن ها زنده می ماند و می تواند به سایر گیاهان هم منتقل شود.
- لبنیات و سایر محصولات حیوانی ارگانیک هم می توانند مشکلاتی مثل بوی نامطبوع ایجاد کنند و مگس، جونده و سایر آفات را به سمت سطل کمپوست جذب کنند. این مواد همچنین می توانند عوامل بیماری زایی را حمل کنند که ممکن است در طول فرآیند خانگی از بین نروند.
مزایای کمپوست
کمپوست بخشی از یک سیستم طبیعی بازیافت است و مزایای زیادی برای بخش های مختلف دارد:
- در بخش کشاورزی باعث بهبود رشد و سلامت گیاهان می شود، مواد مغذی لازم را برای گیاه فراهم می کند، به عمق بیشتر ریشه دوانی کمک می کند، خواص فیزیکی و بیولوژیکی خاک را بهبود می بخشد و فرسایش را کاهش می دهد.
- از نظر تاثیر روی هوا، باعث کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، جداسازی کربن، کاهش گرد و غبار و کاهش انتشار متان از محل های دفن زباله می شود.
- از منظر اقتصادی هم هزینه ی مصرف آب و انرژی را کاهش می دهد، نیاز به کودهای شیمیایی و آفت کش ها را کمتر می کند و هزینه های زیرساختی مربوط به آب را پایین می آورد.
- در حوزه انرژی، مصرف انرژی مرتبط با حمل ونقل آب و تولید کودهای شیمیایی را کاهش می دهد.
- برای خاک هم فوایدی مثل کاهش رواناب، فراهم کردن محیط مناسب برای جوانه زنی بذرها، بهبود خواص بیولوژیکی خاک، حفظ رطوبت قابل دسترس برای گیاه و کاهش فرسایش خاک دارد.
- در زمینه اصلاح و ترمیم زمین هم به بازسازی زمین های آسیب دیده از آتش سوزی کمک می کند و می تواند آلاینده ها را از آب و خاک جدا و تجزیه کند.
- از نظر تاثیر روی منابع آبی هم باعث حفظ آب و افزایش ذخایر آب های زیرزمینی می شود، کیفیت آب را با جذب آلاینده ها و رسوبات بهبود می بخشد، نفوذ و ذخیره سازی آب را بهتر می کند و حجم و سرعت رواناب ها را کاهش می دهد.
- از دیگر فواید کمپوست می توان به کاهش حجم زباله های ارسالی، بهبود سلامت کلی خاک، کاهش فرسایش، صرفه جویی در مصرف آب و کاهش ضایعات غذایی اشاره کرد.