با توجه به محبوبیت زیاد گیاه بونسای، ما در این مطلب تلاش کرده ایم بهترین روش نگهداری و پرورش بن سای در خانه را به شما عزیزان آموزش دهیم. در ادامه مهم ترین نکاتی را که برای شناخت و نگهداری از این گیاه لازم است بدانید به زبان ساده توضیح می دهیم
اگر قصد خرید یک درختچه آپارتمانی دارید بونسای می تواند انتخابی جذاب و متفاوت باشد. البته بهتر است نگهداری از بونسای را با گونه هایی شروع کنید که مراقبت ساده تری دارند؛
برای مثال بونسای جنسینگ گزینه ای مناسب برای افراد تازه کار است. البته دنیای این گیاه پر از نکات و ظرافت های جالب است و مطالب زیادی درباره آن وجود دارد. اما ما در اینجا سعی کرده ایم نیازهای اولیه و اصول پایه نگهداری از بونسای را به شکلی روان و کاربردی برای شما بیان کنیم. همراه ما باشید.
مقدمه ای بر شناخت کلی گیاه بونسای
بونسای به مجموعه ای از درختچه های مینیاتوری گفته می شود که به عنوان گیاهان آپارتمانی خاص شناخته می شوند و با ظرافتی ویژه فرم داده شده اند
در واقع بونسای گونه ای جداگانه از گیاهان نیست؛ بلکه همان درختان معمولی هستند که با تکنیک های خاص، رشد ریشه و شاخه های آن ها کنترل می شود و در گلدان های کم عمق کاشته می شوند تا در ابعادی کوچک اما با ظاهری شبیه به یک درخت کامل رشد کنند.
برای شکل دهی به بونسای، شاخه ها به طور منظم هرس می شوند و گاهی با استفاده از سیم، مسیر رشد آن ها هدایت می شود تا فرم دلخواه ایجاد شود. نتیجه این فرآیند درختچه ای کوچک با ظاهری هنرمندانه است که به آن بونسای گفته می شود.
خاستگاه بونسای به چین و ژاپن بازمی گردد؛ کشورهایی که قرن هاست هنر پرورش و فرم دهی این درختان کوچک را پرورش داده اند. بسیاری بر این باورند که کار با بونسای تنها یک فعالیت باغبانی نیست. بلکه هنری آرامش بخش می باشد که می تواند ذهن را متمرکز کند و به کاهش استرس کمک کند.
چطور به بونسای آب بدهیم؟
آبیاری یکی از مهم ترین و بهترین روش نگهداری و پرورش بن سای در خانه می باشد که نباید از آن غافل شد. این گیاه نباید برای مدت طولانی بدون آب بماند به خصوص زمانی که در فضای باز یا زیر نور مستقیم خورشید قرار دارد. البته زمان دقیق آبیاری برای همه بونسای ها یکسان نیست و به عواملی مثل شرایط محیطی، نوع خاک و نیاز گونه گیاه بستگی دارد.
برای تشخیص زمان مناسب آبیاری، بهتر است ابتدا با نیاز آبی بونسای خود آشنا شوید. سپس هر بار پیش از آبیاری، رطوبت خاک را بررسی کنید. اگر سطح خاک خشک شده باشد زمان آبیاری فرا رسیده است. در این حالت می توانید آب را به آرامی روی خاک بریزید تا تمام سطح گلدان مرطوب شود. آبیاری را تا زمانی ادامه دهید که آب اضافی از سوراخ های زیر گلدان خارج شود؛ این نشانه آن است که خاک به خوبی سیراب شده است.
روش دیگر آبیاری این است که وقتی سطح خاک خشک شد گلدان بونسای را داخل ظرفی بزرگ تر پر از آب قرار دهید. سطح آب باید تا لبه های گلدان برسد اما نباید روی خاک بریزد. پس از مدتی حباب های هوا از خاک خارج می شوند و وقتی این حباب ها متوقف شدند یعنی خاک به اندازه کافی آب جذب کرده است. در این زمان می توانید گلدان را از آب خارج کنید.
رطوبت مورد نیاز برای نگهداری بونسای
یکی دیگر از نکات مهم در نگهداری و پرورش بن سای در خانه توجه به رطوبت مورد نیاز آن می باشد. ساده تر بگوییم رطوبت هوا نقش مهمی در سلامت بونسای دارد و در فصل های سرد سال به ویژه زمستان اهمیت آن بیشتر می شود. یکی از روش های ساده برای تأمین رطوبت مورد نیاز این گیاه استفاده از «جزیره» است که به راحتی می توان آن را در خانه تهیه کرد.
برای ساخت جزیره یک سینی یا ظرف کم عمق انتخاب کنید که از گلدان بونسای بزرگ تر باشد. کف آن را با لایه ای از سنگ ریزه های کوچک بپوشانید و سپس مقداری آب داخل سینی بریزید. بعد از آن گلدان بونسای را روی سنگ ها قرار دهید. آب موجود در سینی به تدریج تبخیر می شود و رطوبت مورد نیاز محیط اطراف گیاه را تأمین می کند.
در این روش باید دقت داشته باشید که کف گلدان با آب تماس مستقیم نداشته باشد؛ زیرا تماس دائمی با آب می تواند باعث پوسیدگی ریشه ها و آسیب دیدن بونسای شود.
محل مناسب برای نگهداری بونسای کجاست؟
انتخاب محل مناسب یکی از نکات مهم در نگهداری و پرورش بن سای در خانه می باشد. بیشتر بونسای ها برای رشد سالم به حدود ۴ تا ۶ ساعت نور خورشید در طول روز نیاز دارند و در برخی گونه ها دریافت نور بیشتر هم می تواند مفید باشد.
به همین دلیل بهتر است بونسای را در جایی قرار دهید که نور طبیعی و مستقیم خورشید به آن برسد؛ برای مثال نزدیک پنجره یا در فضای باز، البته در صورتی که شرایط محیطی مناسب باشد.
اگر بونسای را داخل خانه نگهداری می کنید بهترین محل قرار دادن آن کنار پنجره ای است که رو به جنوب باشد، زیرا در طول روز بیشترین نور را دریافت می کند. بعد از آن پنجره های رو به غرب یا شرق نیز گزینه های مناسبی هستند. قرار دادن بونسای نزدیک پنجره شمالی هم ممکن است. اما در این حالت احتمال دارد گیاه برای رشد مطلوب به نور مصنوعی نیاز پیدا کند.
در صورتی که دمای شبانه کمتر از حدود ۴ درجه سانتی گراد نشود می توانید بونسای را در تراس، پاسیو یا حیاط نگهداری کنید. در چنین شرایطی بهتر است گیاه در محلی قرار گیرد که صبح ها نور خورشید را دریافت کند و در ساعات گرم بعدازظهر در سایه باشد. اگر دمای شب در فضای باز به کمتر از ۴ درجه برسد، بهتر است بونسای را به داخل خانه منتقل کنید تا از سرما آسیب نبیند.
چطور بونسای را هرس کنیم؟
هرس کردن از مهم ترین بخش های نگهداری و پرورش بن سای در خانه می باشد. اما باید توجه داشت که این کار تا حدی تخصصی محسوب می شود. اگر تجربه کافی در این زمینه ندارید، بهتر است هرس اصلی را به فردی ماهر بسپارید؛ زیرا هرس اشتباه می تواند به گیاه آسیب جدی بزند و حتی باعث از بین رفتن آن شود.
با این حال هرس بونسای یکی از جذاب ترین بخش های نگهداری آن به شمار می آید. هرچه بیشتر با اصول شکل دهی بونسای آشنا شوید، بهتر متوجه می شوید که این درختچه کوچک تا چه اندازه می تواند فرم ها و ظاهرهای متفاوت و زیبایی داشته باشد.
هرس بونسای نوعی هنر است که به ظرافت، دقت و خلاقیت نیاز دارد. این کار علاوه بر ایجاد فرم دلخواه برای گیاه یا حفظ شکل فعلی آن، به رشد بهتر شاخه ها نیز کمک می کند. معمولاً با کوتاه کردن شاخه های بالایی، شاخه های جانبی فعال تر می شوند و گیاه پرپشت تر رشد می کند.
برای هرس کردن بونسای حتماً از قیچی های مخصوص و استریل شده استفاده کنید و از به کار بردن قیچی های معمولی خودداری نمایید. همچنین لازم نیست همه جوانه های تازه را قطع کنید. ابتدا شاخه ها و برگ های خشک یا آسیب دیده را حذف کنید، سپس با توجه به فرم دلخواه خود تصمیم بگیرید کدام شاخه ها باید کوتاه شوند.
خاک مناسب برای نگهداری بونسای
انتخاب خاک مناسب نقش مهمی در سلامت بونسای دارد که بایستی چند ویژگی اساسی داشته باشد. نخست این که زهکشی خوبی داشته باشد تا آب اضافی به سرعت از آن خارج شود و ریشه ها در آب باقی نمانند. در عین حال، خاک باید بتواند مقدار مناسبی از رطوبت مورد نیاز گیاه را در خود نگه دارد.
ویژگی مهم دیگر وجود ذرات نسبتاً درشت در ترکیب خاک است. این ذرات باعث می شوند هوا در میان خاک جریان داشته باشد و اکسیژن کافی به ریشه ها برسد، موضوعی که برای رشد سالم بونسای بسیار ضروری است.
آیا بونسای به کود نیاز دارد؟
بله بونسای هم مانند بسیاری از گیاهان برای رشد سالم به کود نیاز دارد. اگر می خواهید بونسای شما همیشه سرحال، زیبا و شاداب بماند، باید به طور منظم آن را تغذیه کنید. دلیل این موضوع هم این است که بونسای در حجم کمی از خاک رشد می کند و مواد غذایی موجود در این مقدار خاک پس از مدتی کاهش پیدا می کند. بنابراین لازم است این مواد به صورت دوره ای با کوددهی جبران شود.
برای کوددهی بونسای، بهترین زمان فصل رشد گیاه است؛ یعنی از اوایل بهار تا حدود اواسط پاییز. در این دوره معمولاً ماهی یک بار کود دادن به خاک بونسای کافی است. در مورد نوع کود نیز بیشتر کودهای عمومی مخصوص گیاهان آپارتمانی برای بونسای مناسب هستند.
بهتر است کود را با غلظتی کمتر از مقدار توصیه شده استفاده کنید. برای مثال اگر در دستور مصرف نوشته شده است یک قاشق کود در یک لیتر آب حل شود، شما می توانید همان مقدار کود را در دو لیتر آب حل کنید تا محلول رقیق تری به دست آید.
چه زمانی باید خاک و گلدان بونسای را عوض کرد؟
معمولاً زمانی که ریشه های بونسای تمام فضای داخل گلدان را پر کرده باشند، وقت تعویض گلدان فرا رسیده است. در چنین شرایطی بهتر است گیاه را به گلدانی کمی بزرگ تر منتقل کنید و مقداری خاک تازه و مناسب به آن اضافه کنید تا فضای کافی برای ادامه رشد داشته باشد.
در مورد زمان تعویض گلدان بهتر است این کار را در اواسط تابستان و معمولاً در ماه مرداد انجام دهید. تعویض خاک نیز زمانی لازم می شود که خاک قدیمی کیفیت خود را از دست داده باشد و دیگر نتواند مواد غذایی و شرایط مناسب برای رشد گیاه را فراهم کند. در این حالت بهتر است خاک بونسای با ترکیب تازه و مناسب جایگزین شود.