ویل کیملیکا در مقدمه کتاب «فلسفه سیاسی معاصر» که در سال ۱۹۹۰ منتشر شد تأکید می کند که جان تازه گرفتن فلسفه سیاسی هنجاری از سال ۱۹۷۱ و با انتشار کتاب «نظریه ای درباره عدالت» نوشته جان رالز آغاز شد.
رالز از مهم ترین و اثرگذارترین فیلسوفان سیاسی قرن بیستم به شمار می آید که جایگاهی کم نظیر در اندیشه سیاسی معاصر دارد. دیدگاه های او فقط در فضای دانشگاهی باقی نمانده و بارها در آرای دادگاه های آمریکا و کانادا مورد استناد قرار گرفته است. همچنین بسیاری از سیاستمداران آمریکایی و بریتانیایی در بحث های نظری و عملی خود به اندیشه های رالز رجوع کرده اند.
جان رالز کیست؟
جان رالز فیلسوف برجسته آمریکایی و یکی از مهم ترین چهره های فلسفه سیاسی و اخلاق در قرن بیستم بود. او بیش از هر چیز به خاطر تدوین نظریه ای منسجم درباره عدالت شناخته می شود؛ نظریه ای که در سال ۱۹۷۱ با انتشار کتاب «نظریه ای در باب عدالت» مطرح شد و به سرعت به یکی از آثار کلاسیک فلسفه سیاسی بدل گشت.
این کتاب تنها در آمریکا صدها هزار نسخه فروش رفت و به زبان های بسیاری ترجمه شد. رالز در سال ۱۹۹۹ موفق به دریافت جایزه رالف شاک و مدال منطق، فلسفه و علوم انسانی شد. اندیشه های او همچنان بر مباحث عدالت، آزادی و برابری در جهان معاصر تأثیرگذار است.
زندگینامه جان رالز
جان رالز در بالتیمور ایالت مریلند به دنیا آمد و دومین فرزند خانواده ای پنج نفره بود. پدرش وکیل شناخته شده ای بود، اما کودکی رالز با تجربه های تلخ و دردناک همراه شد. او در هفت سالگی به دیفتری مبتلا شد و این بیماری به برادر کوچک ترش سرایت کرد و جان او را گرفت.
یک سال بعد نیز برادر دیگرش بر اثر سینه پهلو درگذشت. بسیاری از زندگی نامه نویسان، از جمله توماس پوگ، این حوادث را عمیق ترین تأثیرهای روحی دوران کودکی رالز می دانند؛ تجربه هایی که بعدها حساسیت او نسبت به رنج انسانی و عدالت اجتماعی را شکل داد.
جان رالز در مدرسه کنت، ۱۹۳۷
جان رالز پس از پایان تحصیل در مدرسه کالورت بالتیمور وارد مدرسه کنت در ایالت کنتیکت شد و در سال ۱۹۳۹ از دبیرستان فارغ التحصیل گردید. همان سال تحصیل خود را در دانشگاه پرینستون آغاز کرد. در این دوره، اندیشه های نورمن ملکلم که از شاگردان ویتگنشتاین بود تأثیر مهمی بر او گذاشت.
رالز در سال های پایانی تحصیل توجه جدی به الهیات مسیحی پیدا کرد و حتی مدتی به کشیش شدن می اندیشید. رساله مفصل او با عنوان «معنای گناه و ایمان» نقدی بر پلاجیانیسم بود و در آن به مسئله نابرابری طبیعی انسان ها پرداخت. هرچند بعدها از ایمان دینی فاصله گرفت، اما بسیاری از استدلال های آن دوره را در آثار بعدی خود حفظ کرد. رالز در سال ۱۹۴۳ با بالاترین نمرات از پرینستون فارغ التحصیل شد.
خدمت در ارتش – ۱۹۴۳ تا ۱۹۴۶
جان رالز در جریان جنگ جهانی دوم به ارتش آمریکا پیوست و به عنوان سرباز پیاده نظام در منطقه اقیانوس آرام خدمت کرد. او در گینه نو به دلیل شجاعتش نشان ستاره برنزی دریافت کرد، اما تجربه نبردهای خونین در فیلیپین تأثیر عمیقی بر روحیه اش گذاشت.
مشاهده خشونت و کشتار، باورهای مذهبی او را به شدت متزلزل کرد و در همین دوران ایمان مسیحی خود را کنار گذاشت. پس از پایان جنگ و تسلیم ژاپن، رالز مدتی در ارتش اشغالی مک آرتور حضور داشت. اما دیدن پیامدهای ویرانگر بمباران اتمی هیروشیما او را به کلی از نظامی گری بیزار کرد.
به طوریکه نافرمانی اخلاقی او از اجرای یک دستور تنبیهی باعث تنزل درجه اش شد و سرانجام در سال ۱۹۴۶ ارتش را ترک کرد.
کارنامه آکادمیک
جان رالز پس از بازگشت به پرینستون تحصیلات خود را در فلسفه اخلاق ادامه داد و در سال ۱۹۵۰ دکترای خود را دریافت کرد. او در سال ۱۹۴۹ با مارگارت فاکس ازدواج کرد و صاحب چهار فرزند شد. پس از مدتی تدریس در پرینستون با دریافت بورسیه به دانشگاه آکسفورد رفت و تحت تأثیر متفکرانی چون آیزایا برلین و هربرت هارت قرار گرفت.
بازگشت او به آمریکا با تدریس در دانشگاه کرنل همراه بود و بعدها به عنوان استاد تمام، به ام آی تی و سپس هاروارد پیوست. رالز نزدیک به پنج دهه در هاروارد تدریس کرد و نسل مهمی از فیلسوفان اخلاق و سیاست را پرورش داد. او شخصیتی کم حرف، خجالتی و گریزان از شهرت داشت و زندگی اش را وقف خانواده و پژوهش کرد.
رالز در سال ۱۹۹۵ دچار سکته شد و توان جسمی اش کاهش یافت، اما همچنان به نوشتن ادامه داد. او کتاب حقوق مردمان را درباره عدالت بین المللی به پایان رساند و در سال ۲۰۰۱ نسخه بازنگری شده نظریه عدالت را منتشر کرد. جان رالز در نوامبر ۲۰۰۲ در ۸۱ سالگی درگذشت و در ماساچوست به خاک سپرده شد.
فلسفه رالز
اندیشه فلسفی رالز در سه کتاب اصلی او شکل منسجمی پیدا کرد. نظریه عدالت به مسئله توزیع عادلانه امکانات اجتماعی می پردازد. لیبرالیسم سیاسی تلاش می کند نشان دهد چگونه شهروندانی با باورهای متفاوت می توانند بر سر اصول یک نظام دموکراتیک به توافق برسند. حقوق مردمان نیز نگاه رالز به عدالت در سطح جهانی و روابط میان ملت ها را توضیح می دهد.
نظریه عدالت
رالز در کتاب نظریه عدالت که در سال ۱۹۷۱ منتشر شد، کوشید تعارض ظاهری میان آزادی و برابری را حل کند. او به جای قربانی کردن یکی به سود دیگری، استدلال کرد که این دو ارزش می توانند در قالب یک چارچوب منسجم کنار هم قرار گیرند. این چارچوب را «عدالت به مثابه انصاف» نامید.
از نگاه رالز آزادی و برابری نه دشمن یکدیگر، بلکه اجزای مکمل یک جامعه عادلانه اند و تصور تضاد بنیادین میان آن ها، نتیجه نگاهی ساده انگارانه به مفهوم عدالت است.
کتاب هایی درباره جان رالز
کتاب «جان رالز از نظریه عدالت تا لیبرالیسم سیاسی» تلاشی منظم و تحلیلی برای فهم سیر فکری رالز و تحول اندیشه های اوست. نویسنده در این اثر، نه تنها به شرح دیدگاه های رالز می پردازد، بلکه آن ها را با نگاهی انتقادی بررسی می کند تا نقاط قوت و چالش های نظریه او روشن تر شود.
در فصل اول جایگاه جان رالز در فلسفه سیاسی معاصر توضیح داده شده و نشان می دهد که چرا او یکی از تأثیرگذارترین متفکران قرن بیستم به شمار می آید. نویسنده در این بخش، اهمیت بازگشت فلسفه سیاسی هنجاری با انتشار نظریه عدالت را برجسته می کند.
فصل دوم به بررسی دو دوره اصلی اندیشه اجتماعی و سیاسی رالز اختصاص دارد. در این فصل تفاوت های اساسی میان دوره اولیه که حول نظریه عدالت شکل گرفته و دوره متأخر که به لیبرالیسم سیاسی می رسد به صورت خلاصه اما دقیق توضیح داده می شود.
فصل سوم مفصل ترین بخش کتاب می باشد که به تشریح محتوای نظریه عدالت می پردازد. در این فصل مفاهیم کلیدی مانند عدالت به مثابه انصاف، اصول عدالت و چارچوب فکری رالز با زبانی تحلیلی بررسی می شوند تا خواننده درک روشنی از بنیان های نظری این اثر مهم به دست آورد.
در فصل چهارم نویسنده از موضعی انتقادی به نظریه عدالت می نگرد و کاستی ها، ابهام ها و پرسش هایی را که متوجه این نظریه شده اند، مطرح و بررسی می کند. این بخش کمک می کند خواننده تنها با یک روایت ستایش آمیز مواجه نباشد و ابعاد چالش برانگیز اندیشه رالز را نیز بشناسد.
فصل پنجم و پایانی کتاب به اندیشه لیبرالیسم سیاسی رالز در دوره متأخر زندگی فکری او اختصاص دارد. در این فصل، تلاش رالز برای حل مسئله همزیستی شهروندان با باورهای متفاوت در یک نظام دموکراتیک توضیح داده می شود و در پایان نویسنده دیدگاه ها و نقدهای شخصی خود را درباره این مرحله از تفکر رالز بیان می کند.
در مجموع این کتاب تصویری روشن مرحله به مرحله و قابل فهم از مسیر فکری جان رالز ارائه می دهد و برای کسانی که می خواهند اندیشه او را عمیق تر و دقیق تر بشناسند منبعی آموزشی و قابل اتکاست.