کاشت و خواص انواع یونجه + راهنمای کامل آشنایی با روش های کاشت و مزایای هر نوع یونجه

شاید خیلی ها تصور کنند انواع یونجه فقط به عنوان خوراک دام استفاده می شود. اما واقعیت این است که کاربردهای آن تنها به این مورد محدود نمی شود. در واقع یونجه گیاهی مفید است که می تواند برای موجودات مختلف کاربردها و فواید گوناگونی داشته باشد.

به همین خاطر ما در این مطلب قصد داریم به طور کامل با انواع یونجه آشنا شویم؛ از نحوه کشت و پرورش آن گرفته تا خواص و نکاتی که دانستن آن ها می تواند برای شما مفید باشد. اگر دوست دارید اطلاعات جامع و کاربردی درباره این گیاه ارزشمند به دست آورید ادامه این مطلب را دنبال کنید.

یونجه چیست؟

یونجه یکی از گیاهان بسیار مفید و ارزشمند است که خواص فراوانی دارد؛ خواصی که شاید بسیاری از ما از آن ها بی خبر باشیم. اغلب تصور می شود یونجه فقط به عنوان خوراک دام استفاده می شود. اما این دیدگاه چندان درست نیست.

این گیاه کاربردهای متنوعی دارد و می تواند برای موجودات مختلف مفید باشد. حتی در برخی موارد از یونجه برای کمک به درمان برخی بیماری ها و همچنین پیشگیری از بروز بعضی مشکلات سلامتی استفاده می شود.

تاریخچه استفاده از یونجه

یونجه از گیاهانی است که گفته می شود نخستین بار در ایران شناخته شده و مورد استفاده قرار گرفته است. در گذشته، مادها برای اهلی کردن حیوانات از یونجه استفاده می کردند و این گیاه یکی از منابع اصلی تأمین خوراک اسب ها نیز به شمار می رفت.

به همین دلیل یونجه در ایران سابقه ای طولانی و ارزشمند دارد. با این حال در سال های اخیر استفاده از آن نسبت به گذشته کمتر شده و تا حدی از جایگاه پررنگ خود فاصله گرفته است.

بد نیست بدانید یونجه یکی از گیاهان دارویی نیز محسوب شده و با نام علمی اسپست شناخته می شود. این گیاه ریشه ای قدیمی در مناطق کویری دارد و گفته می شود نخستین نشانه های رشد آن در همین نواحی دیده شده است. البته امروزه یونجه تنها به این مناطق محدود نیست و در بسیاری از نواحی معتدل و شبه قاره ای نیز به خوبی رشد می کند.

مشخصات و ویژگی های ظاهری یونجه

یونجه یکی از گیاهان چندساله و دائمی است که ریشه ای راست و عمیق دارد. اصلی ترین ریشه آن که به ریشه اولیه معروف است، به صورت مستقیم در خاک رشد می کند. نکته جالب درباره رشد این گیاه این است که ریشه و بخش های بیرون از خاک تقریباً هم زمان رشد می کنند؛ به این معنا که وقتی ریشه از لپه خارج می شود مدت زیادی طول نمی کشد تا جوانه یونجه نیز از خاک سر برآورد.

در زمان جوانه زنی، میزان مصرف آب یونجه افزایش پیدا می کند. در این مرحله گیاه نسبت به کمبود آب و همچنین شوری خاک حساس تر است. البته این حساسیت بیشتر مربوط به مراحل ابتدایی رشد است و با گذشت زمان و قوی تر شدن گیاه، میزان مقاومت آن نیز بیشتر می شود.

ارتفاع یونجه معمولاً تا حدود یک متر می رسد و برگ های آن به صورت سه برگچه ای رشد می کنند. این برگچه ها اغلب بیضی شکل، سبز رنگ و دارای نوک تیز هستند. گل های یونجه نیز در رنگ های مختلفی مانند بنفش تیره، آبی روشن یا گاهی متمایل به سبز دیده می شوند. میوه این گیاه شکلی شبیه صدف دارد و دانه های آن درون این ساختار قرار می گیرند.

در طب سنتی و حوزه های درمانی، بیشترین خواص انواع یونجه به برگ های آن نسبت داده می شود؛ با این حال بخش های دیگر مانند گل و میوه نیز حاوی مواد مفید هستند. از آنجایی که ریشه یونجه می تواند تا حدود سه متر در خاک نفوذ کند این گیاه قادر است مواد معدنی و ویتامین های فراوانی را از لایه های مختلف خاک جذب نماید. به همین دلیل از نظر ارزش غذایی بسیار غنی محسوب می شود.

نحوه کاشت و پرورش انواع یونجه

عمق کاشت بذر انواع یونجه به نوع خاک بستگی دارد. اما به طور معمول بین یک تا دو سانتی متر در نظر گرفته می شود. در خاک های رسی و سنگین بهتر است بذر در عمق کمتری کاشته شود. در حالی که در خاک های سبک و شنی می توان عمق کاشت را کمی بیشتر در نظر گرفت تا بذر به رطوبت مناسب دسترسی داشته باشد.

کاشت یونجه معمولاً به دو روش انجام می شود: روش دست پاش و روش استفاده از ماشین های بذرپاش. در زمین های کوچک، عملیات بذرپاشی و برداشت اغلب به صورت کرتی انجام می شود. اما در زمین های بزرگ تر، ابتدا زمین به صورت جوی و پشته آماده سازی شده و سپس با استفاده از دستگاه های ردیف کار، بذرها به شکل خطی و منظم کاشته می شوند.

نکته بسیار مهم در کاشت یونجه، توزیع یکنواخت بذر در سطح مزرعه است. بذرها باید به طور یکدست پخش شوند و به اندازه کافی با خاک پوشانده شوند تا شرایط مناسبی برای جوانه زنی فراهم شود.

میزان مصرف بذر نیز به هدف کشت بستگی دارد. اگر هدف تولید علوفه باشد و کشت به صورت خطی انجام شود مقدار بذر مصرفی معمولاً بین ۲۵ تا ۳۰ کیلوگرم در هر هکتار است. در صورتی که کشت به صورت کرتی انجام شود این میزان به حدود ۳۰ تا ۴۰ کیلوگرم در هر هکتار افزایش می یابد.

زمان مناسب کاشت انواع یونجه

بهترین زمان برای کاشت انواع یونجه معمولاً فصل بهار و پاییز می باشد. با این حال در بسیاری از مناطق کاشت پاییزه نسبت به کاشت بهاره نتیجه بهتری دارد. در کشت بهاره، زمانی اقدام به کاشت می شود که سرمای بهاره برطرف شده باشد. این زمان معمولاً از نیمه دوم اردیبهشت آغاز شده و تا خرداد ادامه دارد.

در مقابل کشت پاییزه بسته به شرایط آب وهوایی منطقه انجام می شود. در مناطق سردسیر کاشت انواع یونجه معمولاً از اوایل شهریور ماه شروع می شود و در مناطق معتدل تر تا حدود اواسط شهریور ادامه پیدا می کند.

مناسب ترین خاک برای کاشت انواع یونجه

گیاه یونجه در مراحل اولیه رشد نسبت به شوری خاک حساس می باشد. هرچند وقتی گیاه به مرحله بلوغ می رسد مقاومت بیشتری در برابر شوری از خود نشان می دهد. به طور کلی بهترین محدوده اسیدیته خاک برای رشد مطلوب یونجه حدود 5.6 تا 5.7 در نظر گرفته می شود.

باید بدانید که کاشت انواع یونجه در خاک هایی که زهکشی مناسبی ندارند یا تهویه در آن ها به خوبی انجام نمی شود امکانپذیر نیست. همچنین این گیاه در خاک های بسیار مرطوب یا خاک های اسیدی با مقدار آهک کم عملکرد مطلوبی نخواهد داشت. از آنجایی که ریشه یونجه برای رشد به اکسیژن کافی نیاز دارد در خاک های سنگین، رسی و اشباع از رطوبت که هوا به سختی در آن ها جریان دارد رشد ریشه دچار اختلال می شود.

کود و مواد غذایی مورد نیاز یونجه

برای اینکه یونجه رشد مطلوبی داشته باشد تأمین مواد غذایی مورد نیاز گیاه اهمیت زیادی دارد. وجود عناصر غذایی کافی در خاک نه تنها رشد گیاه را بهتر می کند، بلکه حتی می تواند میزان مصرف آب را نیز کاهش دهد.

بررسی ها نشان داده که در زمین هایی که از کود استفاده نشده برای تولید یک کیلوگرم ماده خشک یونجه حدود ۸۰۰ لیتر آب مصرف می شود، در حالی که در خاک های غنی از مواد غذایی این مقدار تقریباً به ۴۰۰ لیتر کاهش پیدا می کند.

استفاده از کود دامی یکی از روش های مناسب برای تقویت خاک است. معمولاً افزودن حدود ۳۰ تا ۵۰ تن کود دامی به صورت سرک در اوایل زمستان، پیش از یخ زدن زمین، باعث بهبود ساختمان خاک و افزایش تخلخل آن می شود.

با فرا رسیدن فصل بهار، این مواد غذایی به رشد بهتر و قوی تر یونجه کمک می کنند. علاوه بر کودهای دامی، برخی کودهای شیمیایی مانند کودهای حاوی کلسیم، منگنز، بر، مس و ازت نیز در مزارع یونجه مورد استفاده قرار می گیرند تا نیازهای غذایی گیاه تأمین شود.

زمان و میزان آبیاری انواع یونجه

برای تعیین زمان و مقدار آبیاری انواع یونجه چند عامل مهم باید در نظر گرفته شود. یکی از مهم ترین عوامل، میزان دسترسی به آب می باشد. عامل دیگر ظرفیت نگهداری آب در خاک است که مشخص می کند خاک تا چه اندازه می تواند رطوبت را در خود حفظ کند. همچنین میزان نیاز گیاه به آب و مقدار برداشت محصول نیز از عوامل مؤثر در برنامه ریزی آبیاری یونجه به شمار می آیند.

فاصله زمانی آبیاری در مناطق مختلف با توجه به شرایط آب وهوایی متفاوت است. در مناطق گرمسیر ایران معمولاً آبیاری هر ۴ تا ۶ روز یک بار انجام می شود. در مناطق معتدل این فاصله حدود ۷ تا ۸ روز است و در مناطق سردسیر معمولاً بین ۸ تا ۱۰ روز در نظر گرفته می شود. در برخی مناطق سردسیر که با کمبود آب روبه رو هستند، فاصله بین دو آبیاری ممکن است حتی تا ۱۵ روز نیز افزایش پیدا کند.

روش های مختلف آبیاری یونجه

برای آبیاری مزارع انواع یونجه از روش های مختلفی استفاده می شود که هرکدام با توجه به شرایط زمین و منابع آبی انتخاب می شوند. از رایج ترین روش های آبیاری یونجه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• آبیاری غرقابی
• آبیاری بارانی
• آبیاری ردیفی یا نشتی
• آبیاری زیرزمینی

خواص دارویی درمانی انواع یونجه

انواع یونجه در طب سنتی به عنوان گیاهی ارزشمند برای کمک به بهبود برخی بیماری های مزمن شناخته می شوند. ترکیبات مغذی موجود در این گیاه، از جمله ویتامین ها، مواد معدنی و ترکیبات فعال گیاهی، باعث شده است که در درمان های مکمل مورد توجه قرار گیرد. در ادامه به برخی از خواص مطرح شده برای یونجه اشاره می کنیم.

کاهش کلسترول

یکی از خواصی که برای یونجه عنوان می شود نقش آن در کمک به کاهش کلسترول است. گفته می شود ترکیبات موجود در این گیاه می توانند میزان جذب کلسترول در روده را کاهش دهند. همچنین برخی مواد فعال آن به دفع ترکیباتی که در افزایش جذب کلسترول نقش دارند کمک می کنند.

به همین دلیل در طب سنتی از یونجه به عنوان گیاهی مفید برای بهبود وضعیت چربی خون یاد می شود. البته استفاده درمانی از آن باید با نظر پزشک انجام شود.

ترک اعتیاد با یونجه

در منابع طب سنتی ایران آمده که در گذشته برخی پزشکان برای کمک به درمان اعتیاد، ترکیبات گیاهی خاصی تجویز می کردند تا فرد نسبت به ماده مخدر احساس بیزاری پیدا کند. در این میان از گیاهانی مانند افسنتین، یونجه و چند گیاه دیگر استفاده می شد.

در گذشته از فرآورده های یونجه برای کمک به ترک اعتیاد به الکل استفاده می شد و امروزه نیز در برخی رویکردهای طب سنتی، شربت یا عرق یونجه به عنوان درمان کمکی مطرح می شود. با این حال باید توجه داشت که درمان اعتیاد یک فرایند تخصصی و چندبعدی است. لذا استفاده از هر نوع روش گیاهی باید زیر نظر پزشک و همراه با درمان های علمی و استاندارد انجام شود.

رفع مشکلات کلیوی با یونجه

در طب سنتی از انواع یونجه به عنوان گیاهی مفید برای سلامت کلیه ها یاد می شود. گفته می شود مصرف منظم آن می تواند به بهبود عملکرد کلیه هایی که فعالیت کمتری دارند کمک کند. برخی منابع سنتی همچنین به نقش یونجه در کاهش سطح اوره خون اشاره کرده اند.

علاوه بر این ترکیبات موجود در این گیاه ممکن است به دفع بهتر مواد زائد از بدن کمک کند و در برخی موارد در کاهش احتمال تشکیل سنگ کلیه مؤثر باشد. البته برای درمان مشکلات کلیوی، مشورت با پزشک ضروری است.

خواص یونجه برای بانوان

انواع یونجه به دلیل داشتن ترکیبات گیاهی خاص، از جمله فیتواستروژن ها، برای سلامت بانوان نیز مورد توجه قرار گرفته است. این ترکیبات می توانند تا حدی بر تعادل هورمون های بدن تأثیر بگذارند. در برخی منابع به نقش یونجه در کمک به کاهش علائم مرتبط با نوسانات هورمونی اشاره شده است.

گفته می شود مصرف یونجه می تواند به کاهش درد و خونریزی های شدید دوران قاعدگی کمک کند و همچنین برخی از ناراحتی های دوران یائسگی را کمتر کند. به همین دلیل در طب سنتی از آن به عنوان یک گیاه مفید برای بهبود برخی مشکلات مرتبط با سلامت بانوان یاد می شود.

تقویت موها با یونجه

یونجه سرشار از مواد مغذی و آنتی اکسیدان ها است و به همین دلیل می تواند در تقویت موها نقش داشته باشد. ترکیبات موجود در این گیاه به تغذیه بهتر فولیکول های مو کمک می کنند و می توانند باعث افزایش استحکام و شادابی موها شوند.

همچنین یونجه حاوی سیلیس است؛ ماده ای که در حفظ سلامت و استحکام مو مؤثر شناخته می شود. به همین دلیل استفاده از یونجه در برخی روش های طبیعی مراقبت از مو می تواند به کاهش ریزش مو و بهبود کیفیت و لطافت آن کمک کند.