پیرگوشی از چه سنی شروع میشود و چه علائمی دارد؟ + روش های درمان

زمان شروع پیرگوشی و روش های درمان

شنوایی یکی از مهمترین حواس ما برای برقراری ارتباط با دنیای پیرامون، لذت بردن از صداهای طبیعت، شنیدن صدای عزیزان و مشارکت فعال در اجتماع است. با این حال، همانطور که با گذشت زمان موها سفید میشوند و پوست دچار چین و چروک میگردد، سیستم شنوایی ما نیز تغییراتی را تجربه میکند. پیرگوشی (Presbycusis) نام علمی این پدیده طبیعی است که به افت شنوایی تدریجی ناشی از افزایش سن اشاره دارد.بسیاری از افراد زمانی که متوجه کاهش شنوایی خود یا والدینشان میشوند، احساس نگرانی میکنند و به دنبال پاسخ این سوالات هستند که پیرگوشی از چه سنی شروع میشود؟ آیا این روند قابل توقف است؟ و مهمتر از همه، چه راه هایی برای درمان و مدیریت آن وجود دارد؟

امروز در آلامتو مقاله ی تحت عنوان پیرگوشی از چه سنی شروع میشود و چه علائمی دارد؟ + روش های درمان را می توانید مشاهده کنید.

همچنین بخوانید: علائم تکان خوردن مایع گوش چیست؟ چند روز طول میکشد؟

پیرگوشی چیست؟

پیرگوشی نوعی افت شنوایی حسی-عصبی است که به مرور زمان و با بالا رفتن سن رخ میدهد. در این حالت، سلول های مویی ظریف و حساس در گوش داخلی (حلزون گوش) که وظیفه تبدیل امواج صوتی به سیگنال های عصبی را بر عهده دارند، دچار فرسودگی و آسیب میشوند. از آنجا که این سلولها در انسان قابلیت بازسازی ندارند، آسیب دیدن آنها منجر به کاهش دائمی شنوایی میشود. پیرگوشی معمولا هر دو گوش را به طور مساوی درگیر میکند و روند آن به قدری کند و تدریجی است که فرد ممکن است تا مدتها متوجه افت شنوایی خود نشود.

پیرگوشی از چه سنی شروع میشود؟

یکی از پرتکرارترین سوالات این است که پیرگوشی دقیقا از چه زمانی آغاز میگردد. در پاسخ باید گفت که پیرگوشی یک شبه اتفاق نمیافتد. تغییرات سلولی در گوش داخلی ممکن است از دهه های چهارم و پنجم زندگی (حدود ۴۰ تا ۵۰ سالگی) به صورت بسیار نامحسوس آغاز شود.

با این حال، علائم بارز و قابل توجه پیرگوشی معمولا از سن ۶۰ تا ۶۵ سالگی به بعد خود را نشان میدهند. طبق آمارهای جهانی، حدود یک سوم افراد بین ۶۵ تا ۷۴ سال درجاتی از افت شنوایی را تجربه میکنند و این آمار در افراد بالای ۷۵ سال به حدود ۵۰ درصد (نیمی از افراد) میرسد. البته باید توجه داشت که سن شروع پیرگوشی در همه افراد یکسان نیست؛ عواملی مانند ژنتیک، سبک زندگی، شغل و میزان قرار گرفتن در معرض صداهای بلند در طول جوانی، میتوانند این سن را جلو بیندازند یا به تاخیر بیاندازند.

همچنین بخوانید: درمان خانگی رفتن آب در گوش و نحوه خارج کردن آن

مهمترین علائم پیرگوشی کدامند؟

از آنجا که روند پیرگوشی بسیار کند است، تشخیص زود هنگام علائم آن میتواند به مدیریت بهتر شرایط کمک کند. مهمترین علائم پیرگوشی عبارتند از:

۱. مشکل در شنیدن صداهای زیر (فرکانس بالا): اولین صدایی که در پیرگوشی از دست میرود، صداهای با فرکانس بالا هستند. به همین دلیل، درک صدای زنان و کودکان برای فرد سالمند دشوارتر از صدای بم مردان میشود. شنیدن صدای زنگ تلفن، صدای پرندگان یا صدای جیرجیرک نیز سخت میشود.

۲. دشواری در درک گفتار در محیط های شلوغ: فرد مبتلا به پیرگوشی ممکن است در یک اتاق ساکت مکالمه خوبی داشته باشد، اما در مهمانی ها، رستوران ها یا محیط های پر سر و صدا، صداها را میشنود ولی کلمات را واضح تشخیص نمیدهد (احساس میکند دیگران اصطلاحا منمن میکنند یا کلمات را میجوند).

۳. بلند کردن بیش از حد صدای تلویزیون یا رادیو: یکی از اولین نشانه هایی که اعضای خانواده متوجه آن میشوند، این است که فرد سالمند صدای تلویزیون را تا حدی بلند میکند که برای دیگران آزاردهنده است.

۴. درخواست مکرر برای تکرار جملات: فرد مدام در طول مکالمات از کلماتی مانند چی؟ یا میشه دوباره بگی؟ استفاده میکند.

۵. وزوز گوش: بسیاری از افراد مبتلا به پیرگوشی، صدای زنگ، سوت، همهمه یا وزوز را در یک یا هر دو گوش خود میشنوند، در حالی که هیچ منبع صدای خارجی وجود ندارد.

۶. خستگی ناشی از گوش دادن: از آنجا که مغز باید انرژی مضاعفی برای پردازش و درک صداهای ناقص صرف کند، فرد پس از یک مکالمه طولانی یا حضور در یک جمع، احساس خستگی مفرط ذهنی میکند.

همچنین بخوانید: علائم گوش درد نوزاد

علل و عوامل خطر ابتلا به پیرگوشی

پیرگوشی تنها به دلیل بالا رفتن تقویمی سن نیست، بلکه ترکیبی از عوامل مختلف در طول زندگی باعث بروز آن میشود:

تغییرات طبیعی افزایش سن: کاهش جریان خون در گوش داخلی و تحلیل رفتن اعصاب شنوایی و سلول های مویی.
عوامل ژنتیکی: سابقه خانوادگی نقش بسیار پررنگی در سن شروع و شدت پیرگوشی دارد.
قرارگیری طولانی مدت در معرض سر و صدا : کار کردن در محیط های صنعتی پر سر و صدا، گوش دادن به موسیقی با صدای بسیار بلند از طریق هدفون در دوران جوانی، یا حضور در محیطه ای نظامی.
بیماری های زمینه ای: بیماریهایی که جریان خون را مختل میکنند مانند دیابت، فشار خون بالا و بیماریهای قلبی عروقی، تاثیر مستقیمی بر سلامت گوش داخلی دارند.
داروهای اتوتوکسیک (سمی برای گوش): مصرف برخی داروها در طول زندگی مانند برخی آنتی بیوتیک های خاص، داروهای شیمی درمانی و حتی مصرف بیرویه آسپرین میتواند به شنوایی آسیب برساند.
سیگار کشیدن: استعمال دخانیات با کاهش اکسیژن رسانی به سلول های گوش داخلی، روند پیرگوشی را تسریع میکند.

همچنین بخوانید: برای چرک گوش چه قطره ای خوبه؟

عوارض پنهان عدم درمان پیرگوشی

بسیاری از سالمندان به دلیل خجالت یا عدم پذیرش مشکل، از درمان پیرگوشی امتناع میکنند. اما باید بدانید که رها کردن این مشکل عوارض جدی روانی و اجتماعی به همراه دارد:

انزوای اجتماعی و افسردگی: فرد به دلیل ناتوانی در برقراری ارتباط موثر، به مرور از جمع ها کناره گیری کرده و دچار افسردگی و احساس تنهایی میشود.
خطر زوال عقل (آلزایمر): تحقیقات جدید علمی نشان میدهد که افت شنوایی درمان نشده، ریسک ابتلا به زوال عقل و کاهش عملکردهای شناختی مغز را به شدت افزایش میدهد؛ زیرا بخشی از مغز که مسئول پردازش صداست، به مرور زمان غیرفعال شده و تحلیل میرود.
کاهش ایمنی فردی: نشنیدن صدای بوق ماشین ها، آژیر خطر یا زنگ هشدار میتواند خطرات جانی به همراه داشته باشد.

روش های تشخیص پیرگوشی

اگر علائم ذکر شده را در خود یا اطرافیانتان مشاهده کردید، اولین قدم مراجعه به یک پزشک متخصص گوش، حلق و بینی (ENT) یا یک شنوایی شناس (ادیولوژیست) است. متخصص ابتدا با دستگاه اتوسکوپ داخل گوش را معاینه میکند تا مطمئن شود افت شنوایی به دلیل تجمع جرم گوش یا عفونت نیست.

سپس آزمایش شنوایی سنجی (ادیومتری) انجام میشود. در این آزمایش که کاملا بدون درد است، فرد در یک اتاقک اکوستیک (عایق صدا) مینشیند و با استفاده از هدفون، به صداهایی با فرکانس ها و بلندیه ای مختلف گوش میدهد. نتیجه این تست به صورت یک نمودار (ادیوگرام) رسم شده و میزان دقیق افت شنوایی و نوع آن را مشخص میکند.

همچنین بخوانید: خارش گوش نشانه چیست و چه علتی دارد؟

بهترین روشهای درمان پیرگوشی

اگرچه سلول های عصبی آسیبدیده گوش داخلی قابل ترمیم و درمان قطعی نیستند و پیرگوشی درمان دارویی یا جراحی مستقیم ندارد، اما پیشرفت تکنولوژی روش های بسیار موثری را برای بازگرداندن کیفیت شنوایی و زندگی به سالمندان فراهم کرده است:

۱. استفاده از سمعک ؛ رایج ترین و موثرترین روش

امروزه سمعک ها به عنوان خط اول درمان پیرگوشی شناخته میشوند. خوشبختانه سمعک های امروزی دیگر شبیه به دستگاه های بزرگ و آزاردهنده گذشته نیستند. تکنولوژی دیجیتال باعث شده تا سمعک ها بسیار کوچک، هوشمند و باکیفیت شوند.انواع سمعک: سمعک ها در مدلهای مختلفی از جمله پشت گوشی (BTE)، داخل گوشی (ITE) و سمعک های کاملا نامرئی (CIC) که در عمق مجرای گوش قرار میگیرند، عرضه میشوند.

ویژگی های سمعک های هوشمند: سمعک های جدید میتوانند نویز پس زمینه را حذف کنند، روی صدای گوینده تمرکز کنند و حتی از طریق بلوتوث مستقیما به تلفن همراه و تلویزیون متصل شوند. شنوایی شناس با توجه به نوار گوش، سمعک را دقیقا برای فرکانس هایی که فرد در آنها مشکل دارد تنظیم میکند.

۲. کاشت حلزون شنوایی

در صورتی که افت شنوایی ناشی از پیرگوشی در سطح شدید تا عمیق باشد و سمعک های معمولی نتوانند کمکی به درک گفتار کنند، جراحی کاشت حلزون پیشنهاد میشود. این دستگاه الکترونیکی کوچک، با دور زدن بخشهای آسیب دیده گوش داخلی، سیگنال های صوتی را مستقیما به عصب شنوایی ارسال میکند.

۳. دستگاه های کمک شنوایی

گاهی اوقات در کنار سمعک یا برای افرادی که افت شنوایی خفیفی دارند، از دستگاه های کمک شنوایی استفاده میشود. این وسایل شامل تقویت کننده های صدای تلفن، سیستم های هشداردهنده نوری (مثلا برای زنگ در یا هشدار حریق) و هدفونه ای مخصوص تلویزیون است که کیفیت زندگی فرد را به طرز چشمگیری بهبود میبخشند.

۴. توانبخشی شنوایی و آموزش خواندن لب

سمعک به تنهایی کافی نیست؛ مغز فردی که سالها صداها را به درستی نشنیده، نیاز به تمرین دارد تا دوباره معانی صداها را پردازش کند. برنامه های توانبخشی شنوایی که توسط متخصصین ارائه میشود، به سالمندان یاد میدهد چگونه در محیطهای شلوغ بهتر بشنوند، از نشانه های بصری صورت گوینده (لبخوانی) استفاده کنند و مهارتهای ارتباطی خود را تقویت نمایند.

۵. خارج کردن جرم گوش و کنترل بیماری های زمینه ای

گاهی افت شنوایی ترکیبی از پیرگوشی و تجمع تدریجی جرم گوش است. پزشک با شستشو یا ساکشن جرم گوش، میتواند مقداری از شنوایی را بهبود بخشد. همچنین کنترل دقیق دیابت و فشار خون، از پیشرفت سریع تر پیرگوشی جلوگیری میکند.

همچنین بخوانید: بهترین آنتی بیوتیک [چرک خشک کن] برای عفونت گوش بزرگسالان

راه های پیشگیری از پیرگوشی و مراقبت از شنوایی

با اینکه نمیتوان جلوی افزایش سن را گرفت، اما میتوان با رعایت نکاتی، روند پیرگوشی را به تاخیر انداخت و از شدت آن کاست:

محافظت از گوش ها در برابر صدا: از جوانی در محیط های پر سر و صدا (کنسرتها، کارگاه های صنعتی و…) از قالبه ای محافظ گوش (Earplugs) استفاده کنید.
قانون ۶۰/۶۰ در استفاده از هدفون: هنگام گوش دادن به موسیقی با هندزفری، صدا را نهایتا تا ۶۰ درصد ظرفیت بالا ببرید و هر ۶۰ دقیقه به گوشهای خود استراحت دهید.
تغذیه سالم: رژیم غذایی سرشار از آنتی اکسیدان ها، ویتامین B12، اسید فولیک، زینک (روی) و امگا ۳ به حفظ سلامت سلولهای گوش داخلی کمک میکند.
مدیریت بیماریها و ترک سیگار: کنترل فشار خون و قند خون و همچنین دوری از دخانیات، جریان خون به سمت گوش داخلی را در وضعیت مطلوب نگه میدارد.
چکاپ های دوره ای: افراد بالای ۵۰ سال باید سالانه یک بار تست شنوای یسنجی انجام دهند تا در صورت افت شنوایی جزئی، سریعا برای کنترل آن اقدام شود.

سخن آخر

پیرگوشی یک بخش طبیعی از روند افزایش سن است و نباید باعث خجالت، شرم ساری یا گوشه گیری سالمندان عزیز شود. اینکه پیرگوشی از چه سنی شروع میشود به عوامل متعددی بستگی دارد، اما معمولا بعد از ۶۰ سالگی علائم آن مشهودتر است. مهمترین نکته این است که به محض احساس مشکل در درک کلمات، وزوز گوش یا نیاز به بلند کردن صدای تلویزیون، سریعا به متخصص شنوایی سنجی مراجعه کنید.