خشکی دهان از چیست؟ چه بیماری و کمبود ویتامینی باعث خشکی دهان میشود؟

خشکی دهان: علل، بیماریها و کمبود ویتامین ها

آیا تا به حال احساس کرده اید که دهانتان مانند کویر خشک شده است و حتی قورت دادن آب دهان یا جویدن غذا برایتان سخت و آزاردهنده است؟ خشکی دهان یا زروستومیا یکی از مشکلات شایعی است که بسیاری از افراد در دوره های مختلف زندگی خود با آن مواجه میشوند. این عارضه نه تنها احساس ناخوشایندی در طول روز ایجاد میکند، بلکه میتواند بر سلامت دندان ها، لثه، بوی دهان و حتی کیفیت خواب و سیستم گوارش شما نیز تاثیر منفی بگذارد. بسیاری از ما ممکن است در زمان استرس شدید، فعالیت بدنی سنگین یا تشنگی این حالت را به طور موقت تجربه کنیم؛ اما اگر خشکی دهان به یک مشکل دائمی و هر روزه تبدیل شود، باید به عنوان یک زنگ خطر به آن نگاه کنیم و به دنبال علت اصلی آن باشیم.

همچنین بخوانید: علت جمع شدن آب در دهان و حالت تهوع چیست؟

خشکی دهان (زروستومیا) چیست و چه علائمی دارد؟

پیش از آنکه بدانیم خشکی دهان از چیست، باید با عملکرد بزاق آشنا شویم. بزاق دهان توسط غدد بزاقی ترشح میشود و وظیفه مرطوب نگه داشتن محیط دهان، کمک به هضم غذا، شستشوی باکتریها و محافظت از مینای دندان را بر عهده دارد. زمانی که غدد بزاقی به اندازه کافی بزاق تولید نکنند، فرد دچار خشکی دهان میشود.علائم و نشانه های اصلی این مشکل عبارتند از:

احساس چسبندگی و خشکی مداوم در دهان و گلو
بوی بد دهان با وجود مسواک زدن
مشکل در جویدن، بلعیدن غذا و حتی صحبت کردن
خشکی، ترک خوردگی و پوسته پوسته شدن لبها
احساس سوزش در زبان و داخل دهان
تغییر در حس چشایی

خشکی دهان از چیست؟

دلایل بسیار متنوعی میتوانند باعث کاهش ترشح بزاق شوند. برخی از این دلایل مربوط به سبک زندگی و برخی دیگر ناشی از مصرف داروها هستند:

۱. عوارض جانبی داروها: یکی از شایعت رین علل خشکی دهان، مصرف داروهاست. بیش از ۴۰۰ نوع دارو وجود دارند که عارضه جانبی آنها خشکی دهان است. داروهای ضد افسردگی، داروهای کنترل فشار خون، آنتی هیستامین ها (داروهای حساسیت)، داروهای ضد احتقان، شل کننده های عضلانی و داروهای مسکن از جمله این موارد هستند.

۲. افزایش سن: بالا رفتن سن به خودی خود مستقیما باعث خشکی دهان نمیشود، اما سالمندان معمولا داروهای بیشتری مصرف میکنند و توانایی بدن آنها در پردازش داروها تغییر میکند که این امر احتمال خشکی دهان را افزایش میدهد.

۳. کم آبی بدن: ننوشیدن آب کافی، تعریق زیاد، تب، اسهال یا استفراغ میتواند بدن را دچار کم آبی کرده و ترشح بزاق را کاهش دهد.

۴. تنفس دهانی و خروپف: افرادی که به دلیل گرفتگی بینی، پولیپ یا مشکلات ساختاری فک هنگام خواب از طریق دهان نفس میکشند یا خروپف میکنند، معمولا صبحها با دهان بسیار خشک از خواب بیدار میشوند.

۵. مصرف دخانیات و الکل: سیگار کشیدن، مصرف قلیان و نوشیدن الکل به شدت محیط دهان را خشک کرده و عملکرد غدد بزاقی را مختل میکنند.

همچنین بخوانید: علت شوری دهان در صبح و بعد از خواب چیست؟

چه بیماری هایی باعث خشکی دهان میشوند؟

در بسیاری از مواقع، خشکی دهان یک علامت هشداردهنده از یک بیماری زمینه ای در بدن است. مهمترین بیماریهایی که باعث این عارضه میشوند عبارتند از:

۱. دیابت (قند خون بالا):

یکی از نشانه های اولیه و شایع بیماری دیابت، خشکی دهان است. افزایش سطح قند در خون و ادرار باعث میشود بدن مایعات بیشتری از دست بدهد (تکرر ادرار). این کاهش مایعات به طور مستقیم منجر به خشکی دهان میشود. همچنین، دیابت کنترل نشده میتواند به اعصاب مرتبط با غدد بزاقی آسیب برساند.

۲. سندرم شوگرن

این یک بیماری خود ایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به غدد رطوبت ساز بدن، به ویژه غدد اشکی و غدد بزاقی حمله میکند. مشخصه اصلی سندرم شوگرن، خشکی شدید چشم و دهان است.

۳. برفک دهان (عفونت قارچی):

رشد بیش از حد قارچ کاندیدا در محیط دهان میتواند باعث بروز برفک شود. این عفونت قارچی لایه ای سفید رنگ روی زبان ایجاد کرده و با آسیب رساندن به بافت دهان، احساس خشکی و سوزش به همراه دارد.

۴. بیماری های خود ایمنی مانند آرتریت روماتوئید

بیماری هایی که سیستم ایمنی را ضعیف یا مختل میکنند، میتوانند به غدد بزاقی آسیب برسانند. در بیماران مبتلا به HIV نیز تورم غدد بزاقی و کاهش ترشح بزاق بسیار شایع است.

۵. آلزایمر و پارکینسون:

این بیماری های عصبی میتوانند توانایی فرد را در درک احساس تشنگی مختل کنند. همچنین داروهای مصرفی برای این بیماریها و یا آسیب به اعصاب کنترل کننده غدد بزاقی، از دلایل مهم خشکی دهان در این بیماران است.

همچنین بخوانید: خشکی گلو نشانه چیست؟ کمبود کدام ویتامین باعث خشکی دهان میشود؟

کمبود چه ویتامینی باعث خشکی دهان میشود؟

علاوه بر بیماریها و داروها، تغذیه ضعیف و کمبود برخی ویتامینها و مواد معدنی کلیدی میتواند سلامت بافتهای دهان را به خطر انداخته و منجر به کاهش بزاق شود. مهمترین کمبودهای ویتامینی موثر در این زمینه عبارتند از:

۱. کمبود ویتامین A:

ویتامین A نقش حیاتی در حفظ سلامت غشاهای مخاطی بدن از جمله دهان و چشم دارد. کمبود این ویتامین باعث خشک شدن پوست، غشاهای مخاطی و کاهش توانایی غدد بزاقی در تولید بزاق کافی میشود. غذاهایی مانند هویج، اسفناج، جگر و سیب زمینی شیرین منابع عالی این ویتامین هستند.

۲. کمبود ویتامین های گروه B (به ویژه B2، B3 و B12):

کمبود ویتامین های کمپلکس B یکی از دلایل اصلی مشکلات دهان و دندان است.

ویتامین B2 (ریبوفلاوین) و B3 (نیاسین): کمبود آنها باعث ترک خوردن لبها، التهاب زبان و خشکی دهان میشود.
ویتامین B12: کمبود این ویتامین که در افراد گیاهخ وار و سالمندان شایع تر است، باعث احساس سوزش در زبان، رنگ پریدگی بافت دهان، آفت های مکرر و خشکی آزارد هنده دهان میشود.

۳. کمبود ویتامین C:

ویتامین C برای سلامت لثه ها و ترمیم بافت های بدن ضروری است. کمبود شدید این ویتامین باعث خونریزی لثه، تضعیف بافت های حمایت کننده دندان و در نهایت کاهش ترشح بزاق سالم در دهان میشود.

۴. کمبود آهن و روی (زینک):

کم خونی فقر آهن: باعث التهاب زبان (گلوسیت)، تغییر در حس چشایی و خشکی مزمن همراه با سوزش دهان میشود.
زینک (روی): عنصری حیاتی برای حس چشایی و بویایی است و کمبود آن سلامت غشاهای دهان را تضعیف کرده و به خشکی دهان دامن میزند.

عوارض عدم درمان خشکی دهان

اگر خشکی دهان نادیده گرفته شود، میتواند مشکلات جدی تری ایجاد کند. بزاق وظیفه شستشوی قندها و اسیدها را دارد؛ در نبود آن، خطر پوسیدگی شدید دندانها و بیماری های لثه به شدت افزایش مییابد. همچنین خشکی طولانی مدت باعث بروز عفونت های قارچی (برفک)، اختلال در هضم غذا، مشکلات گوارشی و مشکل در استفاده از دندانهای مصنوعی میشود.

همچنین بخوانید: تلخ شدن دهان نشانه چیست؟ رابطه تلخی دهان با صفرا و کبد

راههای پیشگیری و درمان خشکی دهان

درمان این مشکل کاملا به علت آن بستگی دارد. اما راهکارهای عمومی زیر میتواند به تسکین آن کمک کند:

نوشیدن آب: در طول روز به صورت جرعه جرعه آب بنوشید.
جویدن آدامس بدون قند: جویدن آدامس های فاقد قند (حاوی زایلیتول) غدد بزاقی را تحریک به ترشح میکند.
استفاده از دستگاه بخور: مرطوب نگه داشتن هوای اتاق خواب در شب میتواند از خشکی دهان جلوگیری کند.
پرهیز از کافئین و تنباکو: مصرف قهوه، نوشابه، چای پررنگ و سیگار را کاهش دهید زیرا دهان را خشک میکنند.
استفاده از بزاق مصنوعی: در موارد شدید، با مشورت پزشک یا داروساز از اسپری ها یا ژله ای بزاق مصنوعی استفاده کنید.
تغییر داروها: اگر خشکی دهان شما به دلیل مصرف داروی خاصی است، هرگز خودسرانه آن را قطع نکنید و از پزشک خود بخواهید در صورت امکان دوز آن را تغییر دهد یا داروی جایگزینی تجویز کند.

سخن آخر

توجه به سبک زندگی، تغذیه سالم، نوشیدن آب کافی و رعایت بهداشت دهان و دندان اولین قدم ها برای مقابله با این عارضه هستند. اگر خشکی دهان شما با رعایت موارد خانگی بهبود نیافت و بیش از چند هفته طول کشید، حتما به یک پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید تا علت ریشه ای آن بررسی و درمان مناسب آغاز شود.