چگونه غیبت را ترک کنیم؟ (چله و اذکار)
زبان، این عضو کوچک و شگفت انگیز، میتواند کلید بهشت یا دروازه جهنم باشد. در میان تمام آسیبه ای زبان، غیبت یکی از رایج ترین، مخربت رین و در عین حال عادی ترین گناهانی است که در جوامع انسانی و شبکه های اجتماعی رواج پیدا کرده است. خداوند متعال در قرآن کریم (سوره حجرات، آیه ۱۲) غیبت را به خوردن گوشت برادر مرده تشبیه کرده است؛ تصویری تکان دهنده که نشاند هنده عمق فاجعه و زشتی این عمل است.غیبت نه تنها اعمال نیک انسان را تباه میکند، بلکه بذر کینه، بدبینی و تفرقه را در جامعه میکارد. پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: غیبت کردن بدتر از زناست؛ زیرا زناکار توبه میکند و خدا میپذیرد، اما غیبت کننده آمرزیده نمیشود تا زمانی که شخص غیبت شونده او را ببخشد.اگر امروز تصمیم گرفته اید این عادت مخرب را کنار بگذارید، به شما تبریک میگوییم. این تصمیم، آغاز یک تحول بزرگ درونی است
امروز در آلامتو مقاله ی تحت عنوان بهترین راه ترک غیبت چیست؟ چله و ذکر برای ترک گناه غیبت را می توانید مشاهده کنید.
همچنین بخوانید: ذکر ایام هفته
ریشه یابی؛ چرا غیبت میکنیم؟
برای درمان هر بیماری، ابتدا باید ریشهه ا و علل آن را شناخت. غیبت کردن معمولا ریشه در ضعف های درونی و بیماریهای روحی دارد. مهمترین دلایل غیبت عبارتند از:
- حسادت: زمانی که فرد نمیتواند موفقیت یا دارایی دیگران را تحمل کند، با غیبت کردن سعی در تحقیر و کوچک کردن او دارد.
- خشم و کینه: فردی که از دیگری عصبانی است، برای تخلیه روانی خود و انتقام جویی، در غیاب او شروع به بدگویی میکند.
- خود برتربینی و غرور: برخی افراد برای اثبات برتری خود، عیوب دیگران را بزرگنمایی میکنند تا خود را بینقص جلوه دهند.
- هم رنگی با جماعت و سرگرمی: در بسیاری از دورهمی ها، غیبت به عنوان ابزاری برای گرم کردن مجلس و ایجاد صمیمیت کاذب استفاده میشود.
- توجیه کردن خطاهای خود: گاهی افراد برای سرپوش گذاشتن بر اشتباهات خود، دیگران را مقصر جلوه داده و پشت سر آنها صحبت میکنند.
با شناسایی این ریشه ها در درون خود، نیمی از مسیر درمان را طی کرده اید.
همچنین بخوانید: ذکر یونسیه
چله ترک غیبت
در فرهنگ عرفانی و اسلامی، عدد چهل جایگاه ویژه ای برای تکامل روحانی و تثبیت عادات دارد. چله ترک غیبت به معنای مراقبت شدید از زبان به مدت ۴۰ روز متوالی است. روانشناسان نیز معتقدند برای ترک یک عادت بد و جایگزینی آن با یک عادت خوب، حداقل ۲۱ تا ۴۰ روز زمان نیاز است. برای اجرای این چله، باید چهار گام اساسی (معروف به مشارطه، مراقبه، محاسبه و معاقبه) را هر روز تکرار کنید:
۱. مشارطه (شرط کردن با خود در ابتدای روز):هر روز صبح، بلافاصله پس از بیداری، با خود و خدای خود عهد ببندید. بگویید: خدایا، من امروز به نیت رضای تو و پاکسازی روحم، عهد میبندم که هیچ سخنی پشت سر کسی نگویم و به هیچ غیبتی گوش ندهم. این شرط کردن، ذهن ناخودآگاه شما را برای طول روز آماده میکند.
۲. مراقبه (نگهبانی از زبان در طول روز):این سخت ترین و مهمترین بخش چله است. شما باید در طول روز مانند یک نگهبان هوشیار، مراقب کلماتی باشید که از دهانتان خارج میشود.
- پیش از هر اظهار نظری درباره افراد، چند ثانیه مکث کنید.
- از جمع هایی که میدانید در آنها بازار غیبت داغ است، دوری کنید.
- اگر در موقعیتی قرار گرفتید که دیگران شروع به غیبت کردند، مسیر صحبت را تغییر دهید یا در صورت امکان، جمع را ترک کنید.
۳. محاسبه (حسابرسی در پایان شب):هر شب پیش از خواب، ۵ دقیقه زمان بگذارید و اعمال روزانه خود را مرور کنید. آیا امروز موفق شدید؟ آیا در فلان مهمانی زبانتان به غیبت چرخید؟ اگر موفق بودید، خداوند را شکر کنید (الحمد لله بگویید) و اگر لغزشی داشتید، فورا استغفار کنید.
۴. معاقبه (جریمه کردن خود):برای اینکه نفس شما تربیت شود، باید برای لغزشهای خود جریمه تعیین کنید. در ابتدای چله با خود قرار بگذارید که اگر غیبت کردید، جریمه ای بپردازید. این جریمه میتواند موارد زیر باشد:
- پرداخت مبلغی مشخص به عنوان صدقه به نیازمندان.
- گرفتن یک روز روزه مستحبی (در صورت توانایی جسمی).
- خواندن دو رکعت نماز توبه.
- فرستادن ۱۰۰ تا ۵۰۰ صلوات به نیت جبران و هدیه به شخص غیبت شونده.
همچنین بخوانید: زیارت آل یاسین
ذکرهای طلایی و مجرب برای ترک غیبت
در کنار تلاش های عملی، استمداد از قدرتهای معنوی و استفاده از اذکار، قلب را صیقل داده و اراده را قوی میکند. کلمات، دارای فرکانس و انرژی الهی هستند و جایگزین کردن غیبت با ذکر، بهترین راهکار است. ذکرهای زیر در طول این چله بسیار راهگشا هستند:
۱. ذکر صلوات:«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ و عجل فرجهم»
هرگاه وسوسه شدید که غیبت کنید یا در جمعی قرار گرفتید که بوی غیبت به مشام رسید، در دل شروع به فرستادن صلوات کنید. صلوات دهان را شیرین و قلب را از کینه پاک میکند. آیت الله بهجت (ره) برای کنترل زبان، مداومت بر ذکر صلوات را بسیار توصیه میکردند.
۲. ذکر استغفار:«أَسْتَغْفِرُ اللّٰهَ رَبِّي وَأَتُوبُ إِلَيْهِ»
غیبت، تاریکی روی قلب ایجاد میکند. ذکر استغفار، به ویژه روزی ۷۰ مرتبه، زنگارهای قلب را میشوید. هر بار که کلمه ای شبیه به غیبت بر زبانتان جاری شد، بلافاصله سه بار استغفار کنید.
همچنین بخوانید: دعای نادعلی
۳. ذکر یونسیه برای غلبه بر نفس:«لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ»
غیبت کردن، ظلم به خود و دیگران است. ذکر یونسیه (آیه ۸۷ سوره انبیا) یکی از قدرتمندترین اذکار برای نجات از تاریکی های نفسانی و غلبه بر وسوسهه ای شیطان است. تکرار این ذکر در سجده، اثرات شگفت انگیزی در کنترل نفس دارد.
۴. ذکر لا حول و لا قوة الا بالله:«لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِيِّ الْعَظِيمِ»
هنگامی که فشار جمع برای همراهی در غیبت زیاد است و احساس ضعف میکنید، این ذکر را بگویید. این جمله به شما یادآوری میکند که هیچ قدرتی جز اراده خداوند وجود ندارد و به شما شجاعت میدهد تا در برابر گناه بایستید.
۵. دعای مکارم الاخلاق
خواندن دعای بیستم صحیفه سجادیه (دعای مکارم الاخلاق) تاثیر عمیقی بر اصلاح صفات رذیله دارد. امام سجاد (ع) در فرازهایی از این دعا صراحتا از خداوند میخواهند که زبانشان را از غیبت باز دارد و به ذکر خود مشغول سازد.
راهکارهای عملی و رفتاری در موقعیت های حساس
علاوه بر چله نشینی و ذکر، شما به تکنیک های هوشمندانه برای مدیریت مکالمات نیاز دارید:
۱. تکنیک تغییر مسیر گفتوگو:وقتی شخصی شروع به بدگویی از دیگری میکند، با زیرکی موضوع بحث را عوض کنید. مثلا بگویید: راستی، از این موضوع بگذریم، خبر داری که فلان اتفاق افتاده؟ یا به یک نکته مثبت در محیط اشاره کنید.
۲. دفاع از غیبت شونده (رد غیبت):در روایات آمده است کسی که غیبت برادر مومنش را بشنود و از او دفاع کند، خداوند هزار در از شر و بدی را در دنیا و آخرت از او دور میکند. اگر کسی عیب فلانی را گفت، شما یک ویژگی مثبت از او بیان کنید. مثلا بگویید: شاید اینطور که میگویی باشد، اما انسان بسیار دست و دلبازی است.
۳. قانون سکوت طلایی:تمرین کنید که بیشتر شنونده باشید تا گوینده. امیرالمومنین علی (ع) میفرمایند: هرگاه عقل کامل شود، سخن کم میگردد» هر چه کمتر و سنجیده تر صحبت کنید، احتمال لغزش و غیبت به صفر نزدیک میشود.
۴. یادآوری عیوب خود:پیامبر اکرم (ص) میفرمایند: خوشا به حال کسی که عیب خودش، او را از پرداختن به عیب دیگران باز دارد» هر زمان خواستید از کسی ایراد بگیرید، فورا بزرگترین نقطه ضعف خودتان را در ذهن مرور کنید. این کار به شدت غرور را میشکند و میل به غیبت را کور میکند.
همچنین بخوانید: دعای یستشیر
جبران غیبت و راه های حلالیت طلبیدن
گاهی با وجود تمام تلاش ها، انسان دچار لغزش میشود و مرتکب غیبت میگردد. در چنین شرایطی، جبران این گناه و ادای حق الناس ضروری است تا مسئولیتی بر گردن انسان باقی نماند. علمای اخلاق برای جبران غیبت دو حالت را بیان کرده اند. اگر فردی که از او غیبت شده از این موضوع بی اطلاع باشد، نباید او را در جریان قرار داد؛ زیرا آگاه کردن او ممکن است موجب ناراحتی، کینه و ایجاد مفسد های بزرگتر شود. در این حالت، فرد باید برای او استغفار کند، به نیابت از او صدقه بدهد یا کارهای خیری انجام دهد و همچنین در همان جمعی که غیبت صورت گرفته، از او به نیکی یاد کند تا تصویر ذهنی ایجاد شده اصلاح شود. اما اگر غیبت به گوش شخص رسیده و او از این موضوع آگاه شده باشد، علاوه بر توبه و استغفار در پیشگاه خداوند، لازم است در صورت نبودن خطر درگیری یا مفسده بیشتر، با فروتنی از او عذر خواهی کرده و حلالیت بطلبد تا حق او ادا شود و آثار این گناه جبران گردد.
سخن آخر
ترک غیبت، یک شبه اتفاق نمیافتد. زبانی که سال ها به راحتی درباره دیگران قضاوت کرده و سخن گفته است، برای مهار شدن نیاز به صبر، ممارست و اراده ای پولادین دارد. ممکن است در روزهای اول چله احساس خستگی کنید یا چندین بار شکست بخورید؛ اما هرگز ناامید نشوید. شیطان دقیقا از همین نقطه نا امیدی وارد میشود تا شما را از ادامه مسیر باز دارد.