افسردگی بعد از شیر گرفتن کودک: عوارض و راهکارهای درمان
شیردهی یکی از زیباترین، چالش برانگیزترین و عمیق ترین پیوندهایی است که یک مادر میتواند با کودک خود تجربه کند. روزها و شب های طولانی که در آغوش گرفتن و تغذیه کودک، تمام دنیای شما را تشکیل میداد، حالا به نقطه پایان خود نزدیک میشود. اما وقتی زمان پایان این مسیر فرا میرسد، ماجرا فقط برای کودک تغییر نمیکند. از شیر گرفتن کودک، چه به صورت ناگهانی و چه به شکل تدریجی، یک نقطه عطف بزرگ است که میتواند با مجموعه ای از تغییرات فیزیکی و روانی پیچیده برای مادر همراه باشد.متاسفانه در فرهنگ ما و حتی در بسیاری از مقالات پزشکی، تمام تمرکز بر روی این موضوع است که چگونه کودک را از شیر بگیریم تا او کمتر آسیب ببیند یا کمتر بی قراری کند. در این میان، کمتر کسی به احساسات، دردها و بدن مادر در این دوران گذار توجه میکند.
امروز در آلامتو مقاله ی تحت عنوان عوارض از شیر گرفتن کودک برای مادر؟ افسردگی بعد از شیر گرفتن کودک را می توانید مشاهده کیند.
همچنین بخوانید: راحت ترین روش از شیر گرفتن کودک بدون استرس، راهنمای کامل
طوفان هورمونی: در بدن شما چه میگذرد؟
برای درک عوارض از شیر گرفتن، ابتدا باید بدانیم که شیردهی فقط یک عمل فیزیکی ساده نیست، بلکه یک کارخانه عظیم تولید هورمون در بدن شماست. در تمام دورانی که به فرزندتان شیر میدادید، دو هورمون اصلی یعنی پرولاکتین (هورمون تولیدکننده شیر) و اکسیتوسین (هورمون عشق، پیوند و آرامش) در بالاترین سطح خود قرار داشتند. اکسیتوسین دقیقا همان ماده شیمیایی جادویی است که باعث میشود هنگام در آغوش گرفتن نوزادتان، با وجود تمام خستگی ها، احساس آرامش عمیق و خوشبختی کنید. این هورمون مانند یک داروی ضد اضطراب طبیعی در بدن مادر عمل میکند.
وقتی فرآیند شیردهی را متوقف میکنید، سطح این دو هورمون آرامبخش به شدت و گاهی با سرعت بسیار زیادی افت میکند. همزمان با این اتفاق، هورمون های زنانه مانند استروژن و پروژسترون که در دوران شیردهی تا حد زیادی سرکوب شده بودند، دوباره شروع به افزایش میکنند تا بدن شما را به حالت قبل از بارداری برگردانند و چرخه طبیعی قاعدگی را از نو تنظیم کنند. این افت و خیز شدید و ناگهانی، دقیقا شبیه به یک طوفان هورمونی عمل میکند که سیستم عصبی شما را غافلگیر کرده و میتواند تعادل روحی و جسمیتان را به هم بریزد.
عوارض جسمی پس از پایان شیردهی
قبل از اینکه به سراغ مسائل پیچیده تر روحی برویم، باید واقعیت های فیزیکی این دوران را بپذیریم. بدن شما به زمان نیاز دارد تا پیام توقف تولید شیر را به طور کامل دریافت و پردازش کند. در این مدت، عوارض جسمی مختلفی ممکن است به سراغتان بیاید:
احتقان و درد سینه ها: سفت شدن، تورم و دردناک شدن سینه ها یکی از شایعترین عوارض روزهای ابتدایی از شیر گرفتن است. مجاری شیر همچنان پر هستند و تخلیه نشدن آنها باعث احساس سنگینی و درد میشود.
خطر ماستیت یا عفونت سینه: اگر شیر به مدت طولانی در سینه ها بماند و مجاری مسدود شوند، احتمال بروز عفونت سینه بالا میرود. این حالت معمولا با علائمی شبیه به آنفولانزا مانند تب، لرز، بدندرد و قرمزی و التهاب روی سینه همراه است.
خستگی مزمن و تغییرات خواب: با تغییرات هورمونی، الگوهای خواب شما ممکن است به هم بریزد. برخی مادران دچار بی خوابی میشوند، در حالی که برخی دیگر با وجود استراحت، احساس خستگی و کوفتگی مفرط میکنند.
سردرد و حالت تهوع: تلاش بدن برای بازگشت به تنظیمات هورمونی پیش از بارداری، در برخی از زنان به شکل سردردهای شبیه به میگرن یا حالت تهوع خفیف خود را نشان میدهد.
همچنین بخوانید: بهترین زمان و سن از شیر گرفتن کودک
افسردگی پس از شیر گرفتن کودک: غمی که کسی از آن حرف نمیزند
حالا به مهمترین و شاید پنهان ترین بخش ماجرا میرسیم: روان مادر. بسیاری از زنان انتظار دارند که بعد از پایان شیردهی، احساس آزادی، سبکی و استقلال کنند. آنها منتظرند که بتوانند دوباره لباس های دلخواه شان را بپوشند، شبها بدون وقفه بخوابند و بدنشان دوباره متعلق به خودشان باشد. اما به جای این احساس رهایی، ناگهان با موجی از غم، اضطراب و گریه های بی دلیل مواجه میشوند و با تعجب از خود میپرسند:«من که خودم میخواستم او را از شیر بگیرم، پس چرا اینقدر حالم بد است؟این حالت در علم روانشناسی و پزشکی تحت عنوان افسردگی پس از شیر گرفتن شناخته میشود. همانطور که پیشتر اشاره شد، وقتی سطح اکسیتوسین پایین میآید، مغز شما به طور ناگهانی از یک منبع بزرگ آرامش محروم میشود. علائم این نوع از افسردگی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- احساس غم و اندوه عمیق و تمایل به گریه کردن بدون دلیل مشخص.
- اضطراب، بیقراری، استرس و کلافگی شدید در طول روز.
- احساس عذاب وجدان و گناه (سوالات آزاردهنده ای مثل: آیا زود کودکم را از شیر گرفتم؟ آیا با این کار به امنیت روانی او آسیب زدم؟).
- نوسانات شدید خلقی و عصبانیت بر سر مسائل کوچک و بیاهمیت.
- احساس خل و از دست دادن پیوند عاطفی عمیق با کودک.
- از دست دادن انگیزه برای انجام کارهای روزمره و اختلال در اشتها (پرخوری عصبی یا بی اشتهایی).
مهمترین واقعیتی که در این روزها باید به خاطر بسپارید این است که این احساسات تقصیر شما نیست. این اشکها و کلافگی ها نشان دهنده ضعف شما یا مادر بد بودنتان نیست؛ بلکه صرفا یک واکنش شیمیایی و طبیعی مغز به یک تغییر بزرگ بیولوژیکی است. شما در حال گذراندن یک دوره ترک هستید؛ ترک هورمون هایی که ماه ها به آنها عادت کرده بودید.
همچنین بخوانید: شیر خشک تا چند ساعت قابل استفاده است؟ ماندگاری شیر خشک حل شده
راهکارهای ساده و کاربردی برای عبور از این دوران
برای اینکه این دوران گذار را با کمترین آسیب جسمی و روحی طی کنید، راهکارهای ساده اما بسیار موثری وجود دارد که بر اساس جدیدترین مقالات روانشناسی مادر و کودک تدوین شده اند:
۱. از شیر گرفتن را به یک فرآیند تدریجی تبدیل کنید
اگر هنوز این مسیر را شروع نکردهاید یا در میانه های راه هستید، بدانید که قطع ناگهانی شیردهی، بزرگترین شوک را به بدن وارد میکند. سعی کنید تعداد دفعات شیردهی را آرام آرام در طول چند هفته کم کنید. به عنوان مثال، ابتدا شیردهی در اواسط روز را حذف کنید و چند روز بعد، نوبت صبح را خط بزنید. این شیب ملایم به هورمونهای شما اجازه میدهد تا به تدریج خود را با شرایط جدید وفق دهند و شدت افسردگی بسیار کمتر خواهد شد.
۲. راه های جدیدی برای پیوند عاطفی بسازید
کودک شما هنوز به شدت به آغوش و بوی تن شما نیاز دارد. حالا که شیردهی تمام شده، راه های جدیدی برای ارتباط فیزیکی و عاطفی پیدا کنید. او را در آغوش بگیرید، با هم روی زمین غلت بزنید، برایش کتاب بخوانید، او را نوازش کنید و زمان هایی را به تماس پوست به پوست اختصاص دهید. این ارتباط فیزیکی جایگزین، باعث میشود مغز شما دوباره شروع به ترشح اکسیتوسین کند و احساس خلh عاطفی در شما از بین برود.
۳. به خودتان حق سوگواری بدهید
پایان شیردهی به نوعی پایان یک دوران شیرین، تکرارنشدنی و بسیار منحصر به فرد از مادری است. طبیعی است که برای پایان این فصل از زندگیتان، کمی احساس دلتنگی و سوگواری کنید. احساسات خود را سرکوب یا انکار نکنید. اگر نیاز به گریه دارید، به راحتی گریه کنید. با همسر، یک دوست صمیمی یا مادران دیگری که این تجربه را داشته اند درباره دلتنگی هایتان صحبت کنید. صحبت کردن، بار روانی شما را به شدت کاهش میدهد.
۴. سبک زندگی و تغذیه خود را اصلاح کنید
بدن شما در حال یک بازسازی بزرگ است. مصرف ویتامی نها (به ویژه ویتامین D، گروه B و امگا ۳)، پروتئین کافی و نوشیدن آب فراوان میتواند به تعادل سریعتر هورمونها کمک کند. همچنین، سعی کنید ورزش های ملایم مثل پیاده روی یا یوگا را به برنامه روزانه خود اضافه کنید تا با ترشح اندورفین، خلق و خوی شما بهبود یابد.
۵. از کمک گرفتن و مراجعه به متخصص نترسید
اگر علائم افسردگی، اضطراب و افکار منفی بیش از چند هفته طول کشید، در خواب و خوراک شما اختلال جدی ایجاد کرد، یا مانع از ارتباط سالم شما با کودکتان شد، حتما با یک روانشناس یا روانپزشک متخصص مشورت کنید. گاهی اوقات برای عبور از این طوفان هورمونی، به چند جلسه مشاوره یا یک دوره کوتاه مصرف داروهای ایمن نیاز دارید و این کار بهترین و شجاعانه ترین کمکی است که میتوانید به خود و خانواده تان بکنید.
همچنین بخوانید: بهترین نحوه گرفتن پستانک از کودک
سخن آخر
مادر عزیز، شما یک مسیر طولانی، پر از فداکاری، شب بیداری و عشق را طی کرد هاید. از شیر گرفتن کودک پایان عشق مادری یا دور شدن فرزندتان از شما نیست؛ بلکه آغاز فصل جدیدی از استقلال برای کودک شما و فرصتی برای بازیافتن هویت فردی و استراحت برای خودتان است. روزهای سخت، خستگی ها، درد سین هها و اشکهای ناگهانی، همگی گذرا هستند. بدن شگفت انگیز شما و ذهن قدرتمندتان به زودی تعادل خود را پیدا خواهند کرد. به خودتان افتخار کنید، با خودتان مهربان باشید و بدانید که شما فوق العاده ترین، امن ترین و گرم ترین پناهگاه برای فرزندتان هستید؛ چه با شیر مادر و چه بدون آن. این مرحله نیز میگذرد و شما قوی تر از قبل به مسیر زیبای مادری ادامه خواهید داد.