علت پیامبر نشدن حضرت یوسف و به پیامبری نرسیدن فرزندان یوسف چه بود؟

علت پیامبر نشدن حضرت یوسف

حضرت یوسف(ع) یکی از پیامبران بزرگ الهی و از فرزندان حضرت یعقوب (ع) است که داستان زندگی او در قرآن کریم در سوره یوسف با جزئیات و زیبایی خاصی بیان شده است. قرآن، سرگذشت یوسف را به عنوان نمونه ای از پاکی، عفت، صبر و توکل به خدا ذکر کرده و او را از بندگان مخلص خدا معرفی میکند، کسانی که شیطان در آنها راهی ندارد.با این حال، در طول تاریخ پرسشی میان مفسران و علاقه مندان به سیره انبیا مطرح بوده است که چرا از نسل حضرت یوسف پیامبری برگزیده نشد؟ آیا این موضوع به دلیل گناه یا بی احترامی او به پدرش حضرت یعقوب(ع) بوده است؟ و آیا این مسئله با مقام عصمت پیامبران منافات دارد؟

امروز در آلامتو و در این مقاله، با استناد به منابع معتبر اسلامی، علت پیامبر نشدن حضرت یوسف و به پیامبری نرسیدن فرزندان یوسف چه بود؟ بررسی میشود تا حقیقت این موضوع روشن گردد.

همچنین بخوانید: تعبیر خواب گربه از حضرت یوسف

بخش اول: چرا فرزندان یوسف پیامبر نشدند

در برخی منابع روایی شیعه مانند کافی و علل الشرایع، نقل شده است که زمانی که حضرت یعقوب(ع) برای دیدار پسرش به مصر آمد، یوسف به سبب حفظ شان پادشاهی، هنگام دیدار از مرکب خود پیاده نشد.در این هنگام جبرئیل بر او نازل شد و گفت: (ای یوسف! دستت را باز کن)، و نوری از کف دست یوسف خارج شد. وقتی علت را پرسید، جبرئیل فرمود: (این نور نبوت بود که به سبب ترک ادب نسبت به پدرت از نسل تو خارج شد).

(الکافی، ج۳، ص۷۶۰ و بحارالانوار، ج۱۲، ص۲۵۱)

بر اساس این روایت، علت پیامبر نشدن فرزندان یوسف را (ترک اولی) دانسته اند، نه گناه یا بی احترامی. در تفسیر این ماجرا، علامه مجلسی توضیح میدهد که این رفتار از سر تکبر یا ب یادبی نبوده، بلکه مصلحتی اجتماعی و حکومتی داشته است. در آن زمان، اگر پادشاه در برابر کسی از مرکب پیاده میشد، نشانه ضعف و خواری تلقی میگردید. بنابراین، حضرت یوسف برای حفظ موقعیت دینی و سیاسی خود، چنین کرد، اما چون این کار در برابر پدر شایسته تر بود که با ادب بیشتری انجام شود، خداوند او را به عنوان ترک اولی مورد عتاب قرار داد.به تعبیر دیگر، یوسف مرتکب گناه نشد، بلکه عمل او از نظر مقایسه با مقام والا و نورانی پیامبران، مرتبه پایین تری از ادب به شمار آمد.

همچنین بخوانید: تعبیر خواب افتادن دندان از حضرت یوسف

بخش دوم: دیدگاه منتقدان روایت بی احترامی یوسف به پدر

در مقابل، بسیاری از مفسران و علمای بزرگ اسلامی، این روایت را معتبر نمیدانند و با استناد به آیات قرآن کریم، آن را مردود میشمارند.

۱. مخالفت با قرآن:در آیات ۹۹ و ۱۰۰ سوره یوسف آمده است:

و هنگامی که (یعقوب و خانواده اش) بر یوسف وارد شدند، او پدر و مادر خود را در آغوش گرفت و گفت: داخل مصر شوید که انشاءالله در امنیت خواهید بود. و پدر و مادر خود را بر تخت نشاند و همگی برای او سجده کردند..این آیات به روشنی نشان میدهد که حضرت یوسف نهایت احترام و محبت را به پدر و مادرش ابراز کرد. بنابراین، سخن از بی احترامی یا غرور سلطنتی با این آیات در تضاد است.

۲. ناسازگاری با عدالت الهی: اگر بپذیریم که یوسف مرتکب خطایی شده است، چرا باید فرزندان او ـ که در آن عمل هیچ نقشی نداشتند ـ از نعمت نبوت محروم شوند؟ قرآن صریحا میفرماید:هیچ گناهکاری بار گناه دیگری را به دوش نمیکشدپ (سوره فاطر، آیه ۱۸)پس محرومیت فرزندان یوسف از نبوت نمیتواند نتیجه خطای پدر باشد.

۳. ضعف سندی روایت:روایات مذکور از نظر سندی، مرسل و مرفوع هستند، یعنی سند آنها به معصوم نمیرسد یا ناقلان آنها مشخص نیستند. از دیدگاه علم حدیث، چنین روایاتی قابل اعتماد کامل نیستند، به ویژه وقتی با آیات صریح قرآن ناسازگار باشند.

همچنین بخوانید: تعبیر خواب مدفوع از نظر حضرت یوسف

بخش سوم: چرا حضرت یوسف از پیامبری عزل شد

بر اساس آیات قرآن، نبوت موهبتی است الهی که تنها خداوند تعیین میکند در چه نسلی و در چه شخصی قرار گیرد:

«اللَّهُ أَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسَالَتَه»

(خدا داناتر است که رسالت خود را در کجا قرار دهد.) (سوره انعام، آیه ۱۲۴)

از این آیه روشن میشود که نبوت موروثی نیست و به ارث از پدر به فرزند نمیرسد، بلکه به افراد صالح و برگزیده ای عطا میشود که شایستگی ویژه دارند.همانگونه که خداوند به حضرت ابراهیم وعده داد که نبوت در نسل او قرار گیرد، اما فرمود:عهد من به ستمکاران نمیرسد. یعنی تنها فرزندان صالح او شایسته نبوت خواهند بود.

حضرت یوسف(ع) خود از نسل حضرت ابراهیم بود و به مقام نبوت رسید، اما اینکه بعد از او از نسلش پیامبری نیامد، به اراده و حکمت الهی بازمیگردد، نه به خطا یا گناه او. بسیاری از پیامبران بزرگ مانند حضرت عیسی(ع) یا حضرت موسی(ع) نیز نسلی از خود باقی نگذاشتند که پیامبر شود، ولی این امر هیچگاه از مقام و جایگاه آنان نزد خداوند نکاسته است.بنابراین، علت پیامبر نشدن فرزندان یوسف در اراده و تدبیر الهی نهفته است، نه در خطایی انسانی.

همچنین بخوانید: تعبیر خواب نوزاد در بغل داشتن حضرت یوسف

بخش چهارم: بررسی شبهات دیگر درباره حضرت یوسف

برخی نیز با استناد به داستان های قرآنی درباره یوسف، شبهاتی مطرح کرده اند، از جمله نسبت دزدی به برادرانش، فراموشی در زندان و ماجرای همسر عزیز مصر. در ادامه به اختصار هر یک را توضیح میدهیم:

۱. نسبت دزدی به برادران: قرآن در آیه ۷۰ سوره یوسف میگوید:و مامور یوسف جام پادشاه را در بار برادرش گذاشت، سپس صدا زد: ای اهل کاروان، شما دزد هستید!اما مفسران تصریح کرده اند که این جمله را ماموران گفتند، نه خود یوسف. حتی اگر از جانب او باشد، این سخن برای اجرای نقش های الهی و با مصلحت الهی بود تا بنیامین نزد او بماند. بنابراین، نه تهمت بود و نه گناه.

۲. فراموشی یاد خدا در زندان: در آیه ۴۲ سوره یوسف آمده است که شیطان یاد خدا را از یکی از زندانیان برد. مفسران شیعه مانند علامه طباطبایی معتقدند ضمیر در آیه به آن زندانی برمیگردد، نه به یوسف. یعنی شیطان باعث شد آن زندانی وعده اش را فراموش کند، نه اینکه یوسف از یاد خدا غافل شود. قرآن خود یوسف را از مخلصین معرفی کرده که شیطان در آنها راه ندارد.

۳. ماجرای همسر عزیز مصر: در آیه ۲۴ سوره یوسف آمده است:آن زن قصد او کرد و او نیز اگر برهان پروردگار را نمیدید، قصد او میکرد.امام رضا(ع) در تفسیر این آیه میفرماید:یوسف هرگز تصمیم به گناه نگرفت، زیرا معصوم بود. اگر برهان پروردگار را نمیدید، مانند سایر مردم ممکن بود تصمیم بگیرد، اما چون معصوم است، چنین چیزی محال است.پس حضرت یوسف در هیچ مرحله ای مرتکب گناه یا قصد گناه نشد.

همچنین بخوانید: تعبیر خواب پول کاغذی از حضرت یوسف

علت مرگ حضرت یوسف

در منابع اسلامی و تفسیری، درباره حضرت یوسف  دقیقا علت مرگ ایشان ذکر نشده است، تنها نقل شده که او پس از زندگی پربرکت خود، در مصر از دنیا رفت و وصیت کرد:پروردگارا، تو به من قدرت دادهای تا خواب ها را تعبیر کنم، ای خالق آسمان و زمین! محافظ من در این دنیا و آخرت باش، مرگم را در حالت مسلمانی قرار ده و مرا با صالحان محشور کن. همچنین آمده است که حضرت یوسف در سن حدود ۱۱۰ سال در مصر رحلت نمود.

به طور خلاصه: علت فوت ایشان ناشی از کهولت سن و پایان طبیعی زندگی بوده است، نه معلول حادثه خاص یا مجازات الهی که در منابع معتبر اسلام ثبت شده باشد.

سخن آخر

بر اساس منابع معتبر اسلامی و تفاسیر قرآن، علت پیامبر نشدن حضرت یوسف یا فرزندان او نه بی احترامی، نه گناه و نه خطا بوده است. این موضوع صرفا به اراده و حکمت خداوند باز میگردد که نبوت را در نسل های خاصی از پیامبران قرار داده است.