درد روحی یا همان ضربه ی روحی و روانی، معمولاً نتیجه رویدادهایی است که آرامش و احساس امنیت آدم را از بین می برند و او را در موقعیتی قرار می دهند که احساس خطر و درماندگی کند. این نوع آسیب می تواند فرد را درگیر احساسات ناخوشایند، خاطرات مزاحم و اضطرابی کند که به این راحتی از بین نمی روند.
گاهی هم باعث می شود فرد نوعی بی حسی عاطفی، قطع ارتباط با دیگران یا بی اعتمادی نسبت به اطرافیانش را تجربه کند. اگر خودتان درگیر چنین احساساتی هستید بهتر است هرچه زودتر برای درمان آن اقدام نمایید. در ادامه این مطلب از آلامتو قصد داریم با مفهوم درد روحی بیشتر آشنا شویم.
درد روحی چیست؟
کلمه درد روحی در اصل از یک واژه یونانی به معنای زخم گرفته شده و می توان آن را نوعی آسیب روانی در نظر گرفت. وقتی مکانیسم های دفاعی روان انسان در برابر یک تجربه ی آسیب زا از کار می افتند همان جاست که درد روحی شکل می گیرد. رویدادهایی مثل تصادفات جدی، بیماری های سخت، بلایای طبیعی، تجاوز، خشونت جسمی یا روانی، آزار جنسی و همچنین از دست دادن عزیزان، همگی می توانند زمینه ساز این نوع آسیب باشند.
در گفت وگوهای روزمره هم معمولاً از واژه ی درد روحی برای اشاره به حوادث دردناکی استفاده می شود که فشار روانی خاصی برای فرد به همراه داشته اند.
هر موقعیتی که آدم را تحت فشار قرار دهد و او را از دیگران دور کند می تواند منجر به درد روحی شود. حتی اگر هیچ آسیب جسمی در کار نباشد. در واقع در این نوع درد روحی شرایط فیزیکی حادثه نیست که تعیین می کند چقدر آسیب زا بوده، بلکه تجربه احساسی و ذهنی فرد از آن اتفاق است که اهمیت دارد. هرچه فرد در آن لحظه ترس و درماندگی بیشتری را تجربه کرده باشد احتمال آسیب دیدنش هم بیشتر می شود.
علائم درد روحی
همه ما به شیوه های متفاوتی به درد روحی واکنش نشان می دهیم و ممکن است طیف وسیعی از واکنش های جسمی و احساسی را از خودمان بروز دهیم. هیچ روش درست یا غلطی برای فکر کردن، احساس کردن یا واکنش نشان دادن به این تجربه ها وجود ندارد. پس نه واکنش خودتان را قضاوت کنید و نه واکنش دیگران را. آنچه شما تجربه می کنید صرفاً یک پاسخ طبیعی به یک رویداد غیرطبیعی است.
علائم عاطفی و روانی درد روحی
شدت علائم درد روحی از فردی به فرد دیگر و از خفیف تا شدید متفاوت است و عوامل زیادی روی این موضوع تاثیر می گذارند. برخی از علائم رایج روانی و عاطفی درد روحی عبارت اند از:
- شوک، انکار یا ناباوری نسبت به اتفاق افتاده
- گیجی ذهنی و مشکل در تمرکز
- عصبانیت، زودرنجی و نوسانات خلقی
- اضطراب و ترس مداوم
- احساس گناه، شرم یا سرزنش خود
- دوری گزینی از دیگران
- احساس غم یا ناامیدی
- حس بی حسی یا قطع ارتباط با اطراف
علت درد روحی چیست؟
دلایل زیادی می توانند باعث ایجاد درد روحی شوند. از جمله:
- اتفاقات ناگهانی مثل تصادف، آسیب جدی یا حمله خشونت آمیز. به خصوص اگر این تجربه در دوران کودکی و به طور غیرمنتظره رخ داده باشد.
- استرس های مداوم و طولانی مدت مثل زندگی در محله ای پرخطر، دست وپنجه نرم کردن با یک بیماری تهدیدکننده زندگی یا تجربه مکرر اتفاقات ناخوشایندی مثل قلدری، خشونت خانگی یا بی توجهی در دوران کودکی.
- دلایلی که معمولاً کمتر به آن ها توجه می شود. مثل جراحی (به ویژه در سه سال اول زندگی)، مرگ ناگهانی یکی از عزیزان، پایان یافتن یک رابطه مهم یا تجربه موقعیتی تحقیرآمیز و ناامیدکننده. مخصوصاً وقتی طرف مقابل عمداً رفتاری ظالمانه داشته باشد.
- کنار آمدن با آثار یک بلای طبیعی یا فاجعه ای انسان ساخته هم می تواند چالش های خاص خودش را داشته باشد. حتی اگر شخص مستقیماً درگیر آن حادثه نبوده باشد. در واقع بعید است هرکدام از ما مستقیماً قربانی حمله ی تروریستی، سقوط هواپیما یا تیراندازی دسته جمعی شویم. اما همه مان مدام در معرض تصاویر آزاردهنده ای از این نوع حوادث در شبکه های اجتماعی و اخبار قرار می گیریم.
- دیدن مکرر این نوع تصاویر می تواند سیستم عصبی را تحت فشار قرار دهد و نوعی استرس آسیب زا ایجاد کند. اما مهم نیست علت درد روحی شما چه بوده و چه دیروز اتفاق افتاده باشد چه سال ها پیش، همیشه راهی برای درمان و بازگشت به یک زندگی متعادل وجود دارد.
آیا درد روحی باعث فراموشی می شود؟
بله. فراموشی ناگهانی و مشکل در تمرکز اغلب می تواند نتیجه تجربه درد های روحی شدید یا طولانی مدت باشد، به خصوص در مواردی مثل آزار، بی توجهی یا هر نوع خشونت. فراموشی تجزیه ای زمانی اتفاق می افتد که فرد قادر نیست برخی اطلاعات مهم درباره خودش را به خاطر بیاورد و این خاطرات معمولاً همان رویدادهای ناراحت کننده هستند.
آیا درد روحی می تواند باعث بروز مشکلات روانی شود؟
بله. درد روحی گاهی به طور مستقیم باعث بروز مشکلات روانی می شود و گاهی هم فرد را در برابر ابتلا به این مشکلات آسیب پذیرتر می کند. در واقع درد روحی یکی از علل احتمالی بسیاری از مشکلات سلامت روان است، هرچند تشخیص دقیق اینکه کدام مشکل ریشه در درد روحی دارد، همیشه کار ساده ای نیست.
برخی اختلالات هم به طور مستقیم نتیجه تجربه درد روحی شناخته می شوند. از جمله اختلال استرس پس از سانحه و نوع پیچیده تر آن.
علت درد روحی کودکی و خطر بروز آن در بزرگسالی
آسیب های دوران کودکی می توانند ناشی از هر چیزی باشند که حس امنیت کودک را مختل کند، از جمله:
- محیط ناپایدار یا ناامن
- جدایی از والدین
- بیماری جدی
- مداخلات پزشکی
- آزار جنسی، جسمی یا کلامی
- خشونت خانگی
- بی توجهی
تجربه درد روحی در دوران کودکی می تواند تاثیری عمیق و بلندمدت روی فرد بگذارد. وقتی این آسیب ها درمان نشوند احساس ترس و درماندگی همراه فرد تا دوران بزرگسالی باقی می ماند و زمینه را برای آسیب های بیشتر فراهم می کند. با این حال حتی اگر آسیبی که تجربه کرده اید مربوط به سال ها پیش باشد، همچنان راه هایی وجود دارد که می توانید از طریق آن ها بر این درد غلبه کنید، دوباره یاد بگیرید به دیگران اعتماد نمایید. به علاوه آنکه ارتباطتان را با اطرافیان بازسازی کنید و تعادل احساسی خودتان را به دست بیاورید.
درمان درد روحی
برای بهبود از آسیب های روانی و عاطفی، لازم است احساسات و خاطراتی را که مدت ها از آن ها فرار کرده اید روبه رو شوید، انرژی سرکوب شده ی ناشی از واکنش «جنگ یا گریز» را آزاد کنید، یاد بگیرید احساسات شدیدتان را مدیریت کنید و دوباره اعتمادبه نفس و توانایی اعتماد به دیگران را در خودتان بازسازی نمایید. برای این منظور متخصص ممکن است از روش های درمانی مختلفی استفاده کند:
- تجربه سوماتیک: این روش بیشتر روی احساسات جسمانی تمرکز دارد تا افکار و خاطرات مربوط به حادثه. در این تکنیک با توجه کردن به آنچه در بدنتان اتفاق می افتد می توانید از طریق لرزیدن یا گریه کردن انرژی ناشی از درد روحی را آزاد کنید.
- درمان شناختی رفتاری: این روش کمک می کند افکار و احساساتتان درباره ی یک تجربه ی آسیب زا را بررسی و پردازش کنید.
- روش حساسیت زدایی و پردازش مجدد از طریق حرکات چشم یا همان EMDR: این تکنیک ترکیبی از اصول درمان شناختی رفتاری همراه با حرکات چشمی یا سایر محرک های موزون است که می تواند به آزاد شدن خاطرات آسیب زایی که در ذهن فریز شده اند کمک کند.