در این نوشته به شیوه و شرایط دادخواست طلاق غیابی می پردازیم اما پیش از آن باید بدانیم که بر اساس قوانین ایران اصل اختیار طلاق در دست مرد است. هرچند مرد برای اعمال این حق نیاز به دلیل خاصی ندارد اما قانون برای حفظ نهاد خانواده محدودیت هایی در نظر گرفته است. از جمله این محدودیت ها می توان به لزوم مراجعه به دادگاه و دریافت اجازه دادگاه برای ثبت طلاق اشاره کرد.
از سوی دیگر قانون برای زن نیز تحت شرایطی امکان درخواست طلاق را پیش بینی کرده تا میان زوجین تعادل نسبی برقرار شود. با این حال باید توجه داشت که طلاق از طرف زن دشوارتر است و زوجه زمانی می تواند در این مسیر موفق شود که دلیل موجهی برای طلاق به دادگاه ارائه کند. در این مطلب پس از آشنایی با مفهوم طلاق غیابی انواع و شرایط آن را بررسی می کنیم.
حکم غیابی چیست؟
به طور کلی می توان گفت احکامی که دادگاه صادر می کند از نظر حضور یا عدم حضور خوانده دعوا به دو دسته حضوری و غیابی تقسیم می شوند. اصل بر حضوری بودن حکم دادگاه است زیرا اصول دادرسی ایجاب می کند که طرفین دعوا فرصت حضور در روند رسیدگی و دفاع از خود را داشته باشند.
ماده 303 قانون آیین دادرسی مدنی نیز همین اصل را بیان می کند و مقرر می دارد که حکم دادگاه حضوری است مگر این که خوانده یا وکیل یا قائم مقام یا نماینده قانونی او در هیچ یک از جلسات دادگاه حاضر نشده و به طور کتبی نیز دفاع نکرده باشد و یا اخطاریه به او ابلاغ واقعی نشده باشد.
بنابراین برای غیابی بودن رأی محکومیت نسبت به خوانده باید هر سه شرط یادشده وجود داشته باشد یعنی اخطاریه ابلاغ واقعی نشده باشد در جلسات دادگاه حاضر نشده باشد و دفاع کتبی هم ارائه نکرده باشد.
طلاق غیابی چیست؟
رسیدگی به دادخواست طلاق نیز از اصل و قاعده بالا مستثنی نیست. یعنی در صدور حکم طلاق هم اصل بر حضوری بودن است. اما این پرسش مطرح می شود که آیا امکان صدور حکم طلاق به صورت غیابی وجود دارد یا نه.
پاسخ این است که اگر شرایط ماده 303 قانون آیین دادرسی مدنی در مورد خوانده دعوای طلاق وجود داشته باشد حکم طلاق صادره غیابی خواهد بود و در اصطلاح به آن طلاق غیابی گفته می شود. البته باید دانست که این اصطلاح در قانون به کار نرفته و طلاق در قوانین ایران از جهات دیگری مانند امکان رجوع شوهر طلاق توافقی و موارد مشابه دسته بندی می شود. بنابراین غیابی بودن طلاق به شیوه صدور حکم مربوط است نه به ماهیت انواع طلاق.
شرایط انواع دادخواست طلاق غیابی
دادخواست طلاق ممکن است از طرف زوج مطرح شود یا از طرف زوجه. بر همین اساس طلاق غیابی به دو نوع طلاق غیابی از جانب مرد و طلاق غیابی از جانب زن تقسیم می شود. بر اساس ماده 1133 قانون مدنی مرد می تواند با رعایت شرایط قانونی و مراجعه به دادگاه درخواست طلاق همسر خود را مطرح کند.
زن نیز در شرایطی می تواند از دادگاه تقاضای طلاق داشته باشد. تفاوت اصلی در علت طرح دعواست. مرد اصولاً بدون نیاز به اثبات دلیل خاص می تواند دادخواست طلاق بدهد اما زن باید دلایل قانونی و قابل اثبات را در دادگاه مطرح کند. این شرایط در ادامه بررسی می شود.
شرایط دادخواست طلاق غیابی از جانب مرد
از آنجایی که تقدیم دادخواست طلاق از سوی مرد نیاز به دلیل خاصی ندارد در طلاق غیابی نیز وضعیت به همین صورت است. حضور یا عدم حضور زن در دادگاه به اصل صدور حکم طلاق لطمه ای وارد نمی کند. با این حال اگر زن در دادگاه حاضر نشود و لایحه ای هم ارائه ندهد رأی طلاق صادره غیابی خواهد بود و زن می تواند در مهلت قانونی به آن اعتراض کند.
البته مرد برای ثبت طلاق باید حقوق مالی زن را بپردازد. این حقوق شامل مهریه اجرت المثل ایام زوجیت نفقه ایام عده نفقه معوقه نحله و شروط مالی مندرج در عقدنامه است. همچنین هزینه هایی که زن در زندگی مشترک پرداخت کرده و قصد بخشش آن را نداشته نیز قابل مطالبه است.
شرایط دادخواست طلاق غیابی از جانب زن
همان طور که گفته شد بر اساس شرع و قانون اختیار اصلی طلاق با مرد است اما این به معنی ناتوانی مطلق زن از درخواست طلاق نیست. در این حالت نیز غیبت مرد در دادگاه مانع صدور حکم طلاق نخواهد بود. قانونگذار برای درخواست طلاق از سوی زن شرایط خاصی پیش بینی کرده است.
بنابراین زن باید حداقل یکی از این شرایط را در دادگاه ثابت کند. مهم ترین این شرایط عبارت اند از عسر و حرج زوجه غیبت طولانی مدت مرد و امتناع شوهر یا ناتوانی او در پرداخت نفقه. اگر دادگاه یکی از این دلایل را بپذیرد حتی در صورت غیبت مرد می تواند حکم طلاق را صادر کند که در این صورت طلاق غیابی از جانب زن شکل می گیرد.
شرایط دادخواست طلاق به جهت عسر و حرج زوجه
عسر و حرج به معنای سختی و مشقتی است که ادامه زندگی را برای زن غیر قابل تحمل کند. ماده 1130 قانون مدنی بیان می کند که اگر ادامه زوجیت موجب مشقت و سختی زن شود او می تواند به دادگاه مراجعه کرده و تقاضای طلاق کند. در صورت اثبات عسر و حرج دادگاه زوج را به طلاق وادار می کند و اگر اجبار او ممکن نباشد زن با اذن قاضی طلاق داده می شود.
تشخیص عسر و حرج بر اساس عرف و با توجه به شرایط اجتماعی زوجین و زمان و مکان انجام می شود. با این حال قانون برخی موارد را به عنوان نمونه های عسر و حرج نام برده است از جمله ترک زندگی توسط زوج به مدت شش ماه متوالی یا نه ماه متناوب اعتیاد زوج محکومیت قطعی او به حبس پنج سال یا بیشتر ضرب و شتم و هر نوع سوء رفتار مستمر.
شرایط دادخواست طلاق به جهت غیبت طولانی مدت مرد
بر اساس ماده 1029 قانون مدنی هرگاه شخصی چهار سال تمام غایب مفقودالاثر باشد زن او می تواند تقاضای طلاق کند و دادگاه با رعایت ماده 1023 او را طلاق می دهد. طبق ماده 1023 قانون مدنی دادگاه پس از تقدیم دادخواست طلاق غیابی از طرف زن باید در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار سه نوبت متوالی و هر نوبت با فاصله یک ماه آگهی منتشر کند تا اگر خبری از مرد وجود دارد اعلام شود. در ادامه و پس از طی تشریفات قانونی دادگاه می تواند حکم طلاق را صادر کند.