کوه نوردانی که قصد عبور از مسیرهای دشوار کوهستانی را دارند باید تجهیزات خاصی همراه خودشان داشته باشند. البته نوع این وسایل بستگی زیادی به مسیری که انتخاب کرده اند و مدتی که قرار است در کوه اردو بزنند دارد؛ هرچه مسیر سخت تر و زمان اقامت طولانی تر باشد طبیعتاً به تجهیزات پیشرفته تری هم نیاز پیدا می کنند.
نوجوانان هم درست مثل همین کوه نوردان برای طی کردن مسیر پرفراز و نشیب گذر از کودکی به بزرگسالی به یک سری «تجهیزات» ویژه نیاز دارند. به همین دلیل شناخت نیازهای مهم نوجوان در دوران بلوغ یکی از موضوعات مهم در روان شناسی تربیتی به شمار می رود و ما به عنوان والدین وظیفه داریم این نیازها را بشناسیم و در برآورده کردنشان کنار فرزندمان باشیم.
چرا نیازهای نوجوانان اهمیت زیادی دارند؟
بخش قابل توجهی از روان شناسی به بررسی نیازهای انسان اختصاص دارد. اکثر روان شناسانی که در حوزه رشد فعالیت می کنند همیشه به دنبال این هستند که بفهمند این نیازها چه هستند و چطور باید به بهترین شکل ارضا شوند. چون برآورده شدن درست و متعادل آن ها نقش کلیدی در شکل گیری شخصیت سالم کودک و نوجوان دارد.
هر مرحله سنی نیازهای مخصوص به خودش را دارد که باید به اندازه کافی نه بیش از حد و نه خیلی کم، پاسخ داده شوند. اگر این نیازها نادیده گرفته شوند معمولاً زمینه ساز بروز مشکلات رفتاری و روانی در نوجوان می شوند. به همین دلیل توجه به نیازهای این دوره سنی و تلاش برای ارضای درست آن ها اهمیت زیادی پیدا می کند.
نیازهای مهم نوجوان در دوران بلوغ کدامند؟
نوجوانی یکی از حساس ترین و مهم ترین دوره های رشد در زندگی هر فرد می باشد. تغییرات سریعی که در این دوره از نظر جسمی، هیجانی، اجتماعی و روانی رخ می دهد باعث می شود نیازهای خاصی هم در این سن شکل بگیرد. البته این نیازها کاملاً به هم مرتبط اند و نمی شود مرز دقیقی بینشان کشید. اما برای سهولت بررسی می توانیم آن ها را به این دسته ها تقسیم کنیم:
نیازهای روانی و عاطفی نیازهای اجتماعی نیازهای معنوی نیازهای جسمانی و تغذیه ای
نیازهای روانی و عاطفی نوجوانان
سلامت روان نوجوان تا حد زیادی به این بستگی دارد که نیازهای روانی و عاطفی اش چطور برآورده شوند. بیایید نگاهی دقیق تر به این نیازها بیندازیم.
نیاز به شکل گیری هویت
پیدا کردن هویت برای نوجوانان اهمیتی فراتر از خیلی چیزهای دیگر دارد. آن ها در این دوره باید بفهمند جایگاهشان در دنیا کجاست و پایه های شخصیتی خودشان را بسازند. اریکسون، روان شناس معروف حوزه رشد معتقد است اگر نوجوان در این مسیر موفق نشود دچار چیزی می شود که او آن را «بحران هویت» می نامد و همین موضوع می تواند احتمال بروز مشکلات رفتاری و روانی را در این سن بالا ببرد. والدین، دوستان، مدرسه، رسانه ها و فرهنگ جامعه همگی نقش مهمی در شکل گیری هویت نوجوان ایفا می کنند.
نیاز به استقلال و تصمیم گیری مستقل
میل به استقلال یکی دیگر از نیازهای مهم نوجوان در دوران بلوغ می باشد و به همین دلیل هم کمی از والدین و افراد صاحب قدرت فاصله می گیرند. آن ها دوست دارند در بسیاری از جنبه های زندگی شان حق انتخاب داشته باشند؛ اینکه کجا بروند و تا چه ساعتی بیرون بمانند، وقتشان را با چه کسانی بگذرانند، پولشان را چطور خرج کنند، چه کارهایی انجام دهند و حتی چه رشته ای برای آینده انتخاب کنند.
با بزرگ تر شدن فرزندان، ساختار خانواده هم به مرور تغییر می کند و دیگر نمی شود مثل دوران کودکی با آن ها رفتار کرد. به همین خاطر بهتر است والدین یاد بگیرند چطور با فرزند نوجوانشان درست تعامل کنند و به خواسته هایش احترام بگذارند.
نیاز به مسئولیت پذیری
دنیای نوجوانان روزبه روز بزرگ تر می شود و دیگر بازی های کودکانه برایشان کافی نیست. آن ها نیاز دارند مسئولیت هایی چه در خانه و چه بیرون از آن به عهده بگیرند تا احساس کنند مفید و کارآمد هستند. اگر فرزندتان همیشه سعی می کند از زیر کارهایی که به او سپرده شده فرار کند بهتر است او را به سمت پذیرفتن مسئولیت های بیشتر تشویق کنید.
نیاز به کسب تجربه و ماجراجویی
نوجوانان می خواهند خودشان، اطرافیانشان و دنیای پیرامونشان را بهتر بشناسند و همین کنجکاوی باعث می شود علاقه ی زیادی به تجربه های جدید، حتی گاهی ریسکی، پیدا کنند. مثلاً ممکن است رشته های ورزشی مختلفی را امتحان کنند مدام گروه دوستانشان را عوض کنند یا سبک پوشش شان را تغییر دهند. این تجربه ها به آن ها کمک می کند توانایی ها و محدودیت های خودشان را بهتر بشناسند و برای آینده تصمیمات درست تری بگیرند.
نیاز به همراهی و حمایت
نوجوان برای دنبال کردن جدی اهداف و برنامه هایش به حمایت والدینش نیاز دارد. او باید بتواند در مواقع سختی روی شما حساب باز کند و بداند در صورت نیاز می تواند از شما کمک بخواهد. در این دوره ی سنی چالش های زیادی پیش می آید که نیاز به پشتیبانی عاطفی و گاهی مالی والدین دارد.
نیاز به توجه و محبت
شاید فکر کنید این فقط نوزادان و کودکان کوچک هستند که به محبت فیزیکی و عاطفی نیاز دارند، اما این نیاز هیچ وقت از بین نمی رود. نوجوانان با اینکه ظاهراً کمی از ما فاصله می گیرند، همچنان به توجه و محبت والدینشان نیاز دارند و نادیده گرفتن این نیاز می تواند زمینه ساز مشکلاتی مثل رفتارهای نمایشی و جلب توجه بیش ازحد در آن ها شود.
نیاز به راهنمایی
نوجوانان برای اینکه بتوانند شخصیت سالمی بسازند و سلامت روان خود را حفظ کنند به راهنمایی افرادی آگاه نیاز دارند. آن ها برای کنار آمدن با تغییرات ناگهانی جسمی و روحی و همچنین تصمیم گیری درباره آینده تحصیلی، شغلی و روابطشان، به کمک والدین، معلمان و گاهی مشاوران متخصص احتیاج دارند.
نیاز به ابراز خود
اکثر نوجوانان دوست دارند دیده شوند و برای همین کارهای زیادی انجام می دهند تا این هدف را محقق کنند؛ مثلاً تلاش می کنند در درس بهتر شوند در کلاس های هنری یا ورزشی شرکت کنند و در کل توانایی هایشان را به رخ بکشند. پس بهتر است فرصت های کافی برای دیده شدن و ابراز وجود در اختیارشان قرار دهید.
نیاز به دوستی و ارتباط با هم سن وسال ها
تأثیر گروه دوستان روی نوجوانان آن قدر زیاد است که اغلب برنامه های جمعی با دوستانشان را به دورهمی های خانوادگی ترجیح می دهند. دوستی در این سن فواید زیادی دارد. از جمله جلوگیری از انزوا، پیدا کردن دوستان صمیمی و قابل اعتماد، افزایش احساس معنا در زندگی، کاهش استرس، بالا رفتن حس شادی و بهبود مهارت های ارتباطی.
نیازهای اجتماعی نوجوان
نوجوانان معمولاً علاقه زیادی به مشارکت در بخش های مختلف جامعه دارند و اغلب به طور داوطلبانه در فعالیت های اجتماعی گوناگون شرکت می کنند. آن ها گاهی با هم سن و سالانشان گروه های اجتماعی تشکیل می دهند و نقش های مختلفی در این گروه ها ایفا می کنند. این نیاز که می توان آن را «نیاز به مشارکت اجتماعی» نامید، ریشه در تمایل آن ها به تعلق داشتن و پذیرفته شدن از سوی جامعه دارد.
نیازهای معنوی نوجوانان
نوجوانان برای اینکه بتوانند جایگاه خود را در دنیا تثبیت کنند باید باورها، ارزش ها و اصول اخلاقی خودشان را شکل دهند. برخی از آن ها برای رسیدن به آرامش درونی و حس هدفمندی به سمت تمرین های ذهن آگاهی، دعا و اعتقادات مذهبی گرایش پیدا می کنند. پایبندی به ارزش های اخلاقی هم در این سن اهمیت زیادی پیدا می کند و نوجوانان معمولاً رفتار خودشان و دیگران را با همین معیارها می سنجند.
نیازهای تغذیه ای و جسمانی نوجوانان
در دوران نوجوانی بدن با سرعت زیادی تغییر می کند و همین موضوع باعث می شود تغذیه ی مناسب، ورزش و استراحت کافی به نیازهای اساسی این دوره تبدیل شوند. رژیم غذایی سالم و پر از مواد مغذی برای بدنی که در حال رشد است ضروری است و ورزش هم به حفظ سلامت جسمی و پیشگیری از اضافه وزن کمک می کند.
خواب و استراحت کافی هم تأثیر زیادی روی رشد جسمی و سلامت روانی نوجوانان دارد، پس اگر متوجه هرگونه اختلال در خواب فرزندتان شدید بهتر است این موضوع را جدی بگیرید و به فکر رفع آن باشید.