نحوه برخورد با کودک پرخاشگر
دیدن کودکی که با کوچک ترین تحریکی از کوره در میرود، فریاد میزند، وسایل را پرت میکند یا حتی دیگران را میزند، برای هر پدر و مادری به شدت خسته کننده و نگران کننده است. وقتی در چنین شرایطی قرار میگیرید، احساس استیصال کاملا طبیعی است. اما باید بدانید که شما تنها نیستید و کودک پرخاشگر در واقع در حال ارسال یک پیام است: من احساسات بزرگی دارم که نمیدانم چطور باید آنها را مدیریت کنم.
امروز در آلامتو مقاله ی تحت عنوان با بچه ای که زود عصبی میشه چیکار کنیم؟ نحوه برخورد با کودک پرخاشگر را می توانید مشاهده کنبد.
همچنین بخوانید: خوش اشتها کردن کودکان | کمبود کدام ویتامین باعث بی اشتهایی کودکان میشود؟
با بچه ای که زود عصبی میشه چیکار کنیم؟
قبل از هر چیز باید یک خط قرمز پررنگ بین عصبانیت و پرخاشگری بکشیم. عصبانی شدن یک احساس کاملا طبیعی، سالم و انسانی است. همه ما عصبانی میشویم. اما پرخاشگری (مثل کتک زدن، گاز گرفتن، جیغ های بنفش و شکستن وسایل) یک رفتار نامناسب برای ابراز آن احساس است.
یک کودک عصبی لزوما کودک بدی نیست؛ او صرفا ابزارها و کلمات لازم برای بیان کلافگی، خستگی یا ترس خود را در اختیار ندارد. وظیفه ما به عنوان والدین این نیست که احساس خشم را در کودک سرکوب کنیم، بلکه رسالت ما این است که به او یاد بدهیم چگونه خشم خود را به روشی امن و بیخطر تخلیه کند. در ادامه، قدم به قدم بررسی میکنیم که با بچه ای که زود عصبی میشه چیکار کنیم و چگونه آرامش را به خانه برگردانیم.
چرا کودک من پرخاشگر است؟
برای پیدا کردن بهترین نحوه برخورد با کودک پرخاشگر، ابتدا باید مانند یک کارآگاه ریشه این رفتار را پیدا کنید. بچه ها بیدلیل عصبانی نمیشوند. پشت هر رفتار پرخاشگرانه، یک نیاز برآورده نشده یا یک ناتوانی پنهان است:
۱. نقص در مهارت های کلامی: در کودکان خردسال (زیر ۴ سال)، مغز هنوز توانایی تبدیل احساسات پیچیده به کلمات را ندارد. وقتی کودک نمیتواند بگوید من از اینکه دوستم اسباب بازیم را گرفت ناراحتم، این ناراحتی را با هل دادن یا جیغ زدن نشان میدهد.
۲. الگوبرداری از محیط (یادگیری مشاهده ای): کودکان آینه های تمام نمای ما هستند. اگر در خانه هنگام عصبانیت، درها به هم کوبیده شوند یا صداها بالا برود، کودک یاد میگیرد که کنترل خشم یعنی فریاد زدن.
۳. خستگی، گرسنگی و تحریک بیش از حد: نیازهای فیزیولوژیک پایه، تاثیر مستقیمی بر سیستم عصبی کودک دارند. افت قند خون یا کمبود خواب، آستانه تحمل کودک را به شدت پایین می آورد.
۴. تغییرات بزرگ در زندگی: تولد فرزند جدید، اسبابکشی، ورود به مهدکودک یا تنش بین والدین میتواند باعث ایجاد اضطراب در کودک شود که اغلب خود را به شکل یک کودک عصبی و پرخاشگر نشان میدهد.
۵. جلب توجه: گاهی اوقات کودکان متوجه میشوند که تنها زمانی توجه کامل (حتی توجه منفی مثل دعوا کردن) پدر و مادر را به دست میآورند که رفتار بدی داشته باشند.
همچنین بخوانید: چگونه اضطراب جدایی کودک از مادر را کاهش دهیم؟ بهترین سن جدایی کودک
نحوه برخورد با کودک پرخاشگر
وقتی کودک در اوج عصبانیت است، مغز منطقی او به طور کامل خاموش شده و مغز هیجانیاش فرمان را در دست گرفته است. در این لحظه، نصیحت کردن یا دلیل آوردن کاملا بی فایده است. اقدامات زیر بهترین واکنش ها در لحظه طغیان هستند:
۱. اکسیژن اول برای خودتان (آرامش خود را حفظ کنید)
شما نمیتوانید یک آتش را با آتش خاموش کنید. اگر شما هم متقابلا فریاد بزنید، به کودک پیام میدهید که وضعیت واقعا خطرناک است و او حق دارد کنترلش را از دست بدهد. نفس عمیق بکشید، تن صدای خود را پایین بیاورید و حرکات بدنتان را آرام کنید.
۲. ایمنی را برقرار کنید
اگر رفتار کودک پرخاشگر باعث آسیب به خودش، شما یا دیگران میشود، بلافاصله باید جلوی آن را بگیرید. بدون خشونت، دسته ای او را بگیرید و با قاطعیت و صدای آرام بگویید: من نمیذارم کسی رو بزنی. زدن درد داره.
۳. احساسش را تایید کنید، اما روی قانون پا فشاری کنید
یکی از جادوییترین جملات در روانشناسی کودک این است: میدونم عصبانی هستی که پارک رفتن تموم شده، اما حق نداری من رو بزنی. با این جمله، شما احساس او را معتبر دانسته اید (که باعث کاهش شدت خشم میشود)، اما رفتار پرخاشگرانه را ممنوع کرده اید.
۴. از تکنیک زمان سکوت استفاده کنید
به جای اینکه کودک عصبی را در اتاقش حبس کنید (که باعث احساس طرد شدگی میشود)، کنارش بنشینید. بگویید: میبینم خیلی عصبانی هستی. من همینجا میشینم تا وقتی که آروم بشی» حضور آرامبخش شما به سیستم عصبی او کمک میکند تا سریع تر به حالت عادی برگردد.
همچنین بخوانید: بهترین نحوه گرفتن پستانک از کودک + سن و بهترین زمان گرفتن آن
راهکارهای بلندمدت برای آموزش کنترل خشم به کودک عصبی
مدیریت بحران فقط نیمی از مسیر است. نیمه مهمتر، کارهایی است که در زمان آرامش کودک انجام میدهید تا در آینده کمتر شاهد پرخاشگری او باشید.
۱. دایره واژگان احساسی کودک را گسترش دهید
در زمان هایی که کودک آرام است، با استفاده از کتاب های داستان یا نقاشی، احساسات مختلف را به او آموزش دهید. به او یاد بدهید که بگوید: من عصبانی ام، من نا امیدم، من خجالت کشیدم. هرچه کلمات بیشتری برای بیان احساساتش داشته باشد، کمتر از مشت و لگد استفاده خواهد کرد.
۲. تکنیک های آرام سازی را تمرین کنید
به کودک یاد بدهید وقتی احساس میکند دارد عصبانی میشود چه کارهایی میتواند انجام دهد. چند نمونه عالی:
کشیدن نفس عمیق: به او بگویید تصور کند میخواهد یک شمع تولد را فوت کند یا گلاب را بو کند.
شمردن تا ۵: شمردن به مغز منطقی کمک میکند تا دوباره فعال شود.
فشار دادن یک بالش: اگر کودک نیاز فیزیکی به تخلیه خشم دارد، به او بگویید: آدمها رو نمیزنیم، اما میتونی به این بالش مشت بزنی.
۳. پاداش دادن به رفتارهای مثبت
اغلب اوقات ما فقط زمانی به بچه ها توجه میکنیم که کار اشتباهی میکنند. از این به بعد، مچ کودک را در حال انجام کارهای خوب بگیرید. اگر دیدید برادرش اسباب بازی او را برداشت و او به جای زدن، فقط گریه کرد یا به شما گفت، به شدت او را تشویق کنید: من خیلی بهت افتخار میکنم که وقتی داداشت ماشینت رو برداشت، اونو نزدی و اومدی به من گفتی. تو خیلی قوی هستی
۴. ایجاد روتین و پیش بینی پذیری
کودکان در محیط های قابل پیش بینی احساس امنیت میکنند. داشتن یک برنامه مشخص برای خواب، بیداری، غذا خوردن و بازی، میزان اضطراب و به دنبال آن رفتار پرخاشگرانه را به شدت کاهش میدهد.
همچنین بخوانید: چگونه کودکان را به میوه خوردن تشویق کنیم؟ راهکار جالب و موثر
اشتباهات رایج والدین در مواجهه با کودک پرخاشگر
در مسیر اصلاح رفتار کودک عصبی، گاهی ما والدین بدون اینکه بدانیم، هیزم به آتش میریزیم. از این اشتباهات دوری کنید:
کوتاه آمدن و باج دادن: اگر کودک برای خریدن یک شکلات جیغ بزند و شما برای ساکت کردن او شکلات را بخرید، به او یاد داده اید که پرخاشگری ابزار قدرتمندی برای رسیدن به خواسته هاست
تنبیه بدنی یا کلامی: کتک زدن یا تحقیر کردن کودک (مثل گفتن «تو بچه بدی هستی») دقیقا همان رفتاری است که میخواهید کودک انجام ندهد.تنبیه بدنی شاید در لحظه کودک را متوقف کند، اما در درازمدت خشونت و کینه را در او نهادینه میکند.
سخنرانی کردن در زمان عصبانیت: مغز کودک در زمان خشم در حالت بقا قرار دارد و هیچ پردازش زبانی پیچیده ای انجام نمیدهد. سخنرانی های طولانی فقط او را کلافه تر میکند.
چه زمانی باید از متخصص و روانشناس کودک کمک بگیریم؟
در حالی که گاهی عصبی شدن و قشقرق به پا کردن در سنین ۲ تا ۵ سالگی بخشی از روند رشد است، اما اگر رفتار کودک پرخاشگر نشانه های زیر را داشت، مراجعه به روانشناس کودک یا مشاور ضروری است:
- پرخاشگری باعث آسیب جدی به خود کودک، سایر اعضای خانواده یا حیوانات خانگی میشود.
- رفتارهای عصبی با ورود به سن مدرسه (بالای ۶ سال) کاهش نیافته یا حتی بیشتر شده است.
- کودک به دلیل این رفتارها در دوستیابی، مهدکودک یا مدرسه دچار مشکلات جدی شده است.
- شما به عنوان والد احساس فرسودگی کامل میکنید و کنترل خود را در برابر کودک از دست میدهید.
سخن آخر
شما با حفظ آرامش خود، تایید احساسات کودک، تعیین مرزهای قاطعانه و آموزش راه های جایگزین، در واقع در حال ساختن مسیرهای عصبی جدیدی در مغز فرزندتان هستید. مهربان اما قاطع باشید. با استمرار در این روشها، روزی فرا میرسد که کودک عصبی شما، به فردی با هوش هیجانی بالا تبدیل میشود که میداند چگونه احساسات سخت خود را به درستی مدیریت کند.