نصیحت کردن فرزند یکی از روش هایی است که والدین برای انتقال دانسته ها و ارزش های اخلاقی به کار می گیرند. انسان بزرگسال معمولاً تمایل دارد آنچه را درست و ارزشمند می داند با دیگران در میان بگذارد و از این طریق آگاهی خود را به فرزندش منتقل کند. با این حال صرفاً گفتن واقعیت ها و ارائه اطلاعات نمی تواند به تنهایی زمینه تربیت درست کودک را فراهم کند. آگاهی زمانی ارزش تربیتی پیدا می کند که در رفتار و شخصیت کودک اثر بگذارد.
گاهی والدین با هدف آموزش مسائل اخلاقی و دینی به فرزند خود بیش از اندازه به نصیحت و توصیه مستقیم روی می آورند. این شیوه نه تنها همیشه نتیجه مطلوبی ندارد بلکه ممکن است کودک را نسبت به چنین موضوعاتی بی علاقه کند. به همین دلیل در تربیت فرزند باید با دقت و آگاهی بیشتری رفتار کرد و تا حد امکان از آموزش های مستقیم و مداوم فاصله گرفت. در ادامه بهترین راهکارهای نصیحت کردن فرزرند را توضیح خواهیم داد.
راه هایی برای نصیحت کردن فرزند
برای اینکه نصیحت کردن کودک نتیجه مطلوبی داشته باشد، والدین باید به نکات مهمی توجه کنند. انتخاب روش مناسب و رعایت شرایط لازم می تواند باعث شود فرزند پندهای والدین را بهتر بپذیرد و از آن ها در رفتار خود استفاده کند. اگر انتظار دارید صحبت ها و توصیه های شما بر فرزندتان اثرگذار باشد، بهتر است نکات زیر را در نظر بگیرید:
به مقدار ضرورت بسنده کنید
از نصیحت کردن مداوم کودک خودداری کنید. تکرار بیش از اندازه پند و توصیه ممکن است در او مقاومت ایجاد کند و حتی باعث شود نسبت به رفتار مورد نظر لجبازی بیشتری نشان دهد. در چنین شرایطی احتمال دارد رفتاری که والدین قصد اصلاح آن را دارند، به مرور در کودک پایدارتر شود. باید توجه داشت که پذیرش نصیحت برای بزرگسالان نیز همیشه آسان نیست. کودکان نیز به مراتب ممکن است در برابر توصیه های مکرر واکنش منفی نشان دهند. به همین دلیل بهتر است والدین تنها زمانی که واقعاً لازم است تذکر بدهند و فرصت کافی برای فکر کردن و اصلاح رفتار را در اختیار فرزند خود قرار دهند.
خودتان به موعظه هایتان عمل کنید
نصیحت زمانی می تواند بر کودک اثر بگذارد که میان والدین و فرزند رابطه ای صمیمی و عاطفی وجود داشته باشد. کودک معمولاً به حرف کسی بیشتر توجه می کند که با او احساس نزدیکی و اعتماد داشته باشد. اگر میان والدین و فرزند فاصله عاطفی ایجاد شود، حتی بهترین توصیه ها نیز ممکن است اثر چندانی نداشته باشند.
محبت، توجه و رفتار مناسب والدین نقش مهمی در پذیرش پند و راهنمایی دارد. وقتی کودک احساس کند که والدین او را درک می کنند و رابطه ای دوستانه با او دارند، پذیرش صحبت های آنان آسان تر خواهد شد. در مقابل، بی توجهی و سردی می تواند مانند مانعی در مسیر ارتباط عاطفی عمل کند و تأثیر نصیحت را کاهش دهد. بنابراین پیش از آنکه از کودک بخواهیم رفتاری را تغییر دهد، بهتر است ابتدا رابطه ای سالم و محکم با او ایجاد کنیم.
هنگام پند دادن، خوشرو باشید
هنگام صحبت با فرزند بهتر است لحن آرام و دوستانه ای داشته باشید. تذکر دادن با عصبانیت یا صدای بلند معمولاً باعث می شود کودک به جای توجه به حرف والدین، در برابر آن موضع بگیرد. در قرآن نیز زمانی که حضرت موسی و حضرت هارون (ع) مأمور شدند نزد فرعون بروند، به آنان سفارش شد که با او با نرمی سخن بگویند. این موضوع نشان می دهد که شیوه بیان یک سخن می تواند به اندازه خود آن سخن اهمیت داشته باشد.
در زمان نصیحت کردن، مصلحت و نیازهای فرزند را در نظر بگیرید. اگر کودک احساس کند هدف اصلی والدین از نصیحت، رسیدن به خواسته های شخصی خودشان است، احتمالاً پذیرش کمتری نشان خواهد داد. بهتر است او بداند که این صحبت ها با هدف کمک به رشد و بهتر شدن شرایط خودش مطرح می شود..
نصیحت های خود را با سرزنش همراه نکنید
نصیحت زمانی اثر بیشتری دارد که کودک احساس نکند مورد تحقیر یا سرزنش قرار گرفته است. جمله هایی مانند «تو کی آدم می شی؟» نه تنها کمکی به اصلاح رفتار نمی کنند بلکه ممکن است اعتمادبه نفس کودک را نیز کاهش دهند. به جای سرزنش، بهتر است درباره خود رفتار و پیامدهای آن صحبت شود.
پندهای خود را در قالب امر القا نکنید
تبدیل نصیحت به دستور و فرمان معمولاً باعث مقاومت کودک می شود. عبارت هایی مانند «بهت دستور می دم که…» فضای گفت وگو را از بین می برد و کودک را در موقعیتی قرار می دهد که بیشتر به مخالفت فکر کند تا پذیرش توصیه. بهتر است والدین با توضیح منطقی و گفت وگویی آرام، فرزند را به درک درست موضوع هدایت کنند.
هنگام نصیحت کردن، از به کار بردن لقب ها و کلمات توهین آمیز مانند «شلخته»، «بی عرضه»، «دست و پا چلفتی» و عبارت های مشابه خودداری کنید. این واژه ها شخصیت کودک را هدف قرار می دهند و باعث می شوند اصل موضوع به حاشیه برود. همچنین تهدید کردن نوجوان می تواند واکنش منفی و لجاجت او را بیشتر کند. به همین دلیل بهتر است از جمله هایی مانند «اگه یک بار دیگه این کار رو بکنی…» استفاده نشود و به جای تهدید، درباره نتیجه رفتار و راه درست برخورد با آن صحبت شود.
توصیه مهم در نصیحت کردن صحیح کودکان
هنگام صحبت و نصیحت کردن فرزند، از نسبت دادن ویژگی های منفی به شخصیت او خودداری کنید. گفتن جمله هایی مانند «تو مایه ننگ خانواده هستی» می تواند تأثیر منفی زیادی بر ذهن کودک بگذارد. کودک ممکن است این حرف ها را جدی بگیرد و به مرور چنین تصوری درباره خودش پیدا کند. بنابراین بهتر است به جای زیر سؤال بردن شخصیت فرزند، درباره رفتار نادرست او صحبت شود و راه درست را به او نشان دهید.
برخی کودکان در برابر تذکرهای مداوم والدین به مرور اعتماد خود به تصمیم گیری را از دست می دهند و همیشه منتظر می مانند تا دیگران برایشان تصمیم بگیرند. در مقابل، بعضی کودکان واکنش متفاوتی نشان می دهند و در برابر امر و نهی های پی درپی مقاومت می کنند. آن ها نمی خواهند احساس کنند اختیار رفتار و انتخاب هایشان کاملاً در دست والدین است.
به همین دلیل نصیحت کردن باید به گونه ای باشد که هم کودک مسیر درست را بشناسد و هم فرصت فکر کردن و انتخاب کردن داشته باشد. والدین می توانند با گفت وگویی آرام و منطقی، فرزند خود را راهنمایی کنند بدون اینکه شخصیت یا استقلال او را نادیده بگیرند.