کسانی که با معضل خجالتی بودن درگیر هستند خیلی خوب حس سنگین و کلافه کننده آن را در لحظات حساس زندگی درک می کنند. وقتی یک فرد خجالتی در جمع قرار می گیرد بدنش سریع تر از ذهنش واکنش نشان می دهد. بالا رفتن ضربان قلب، داغ شدن و سرخی صورت، عرق کردن کف دست ها و لرزش صدا از واکنش های بدنی شایعی هستند که این افراد تجربه می کنند.
ریشه این واکنش ها ترسی پنهان از قضاوت شدن توسط دیگران است. فرد مدام نگران این است که رفتار یا صحبت هایش احمقانه به نظر برسد و همین موضوع باعث می شود کم کم از دورهمی ها و جمع های آشنا یا غریبه فاصله بگیرد. این گوشه گیری باعث می شود که توانایی های واقعی فرد دیده نشود و موقعیت های پیشرفت در کار یا زندگی به راحتی بسوزد.
پیامدهای خجالتی بودن
خجالتی بودن فقط یک ویژگی اخلاقی ساده نیست بلکه روی تمام بخش های زندگی اثر می گذارد. اولین آسیب آن از دست رفتن فرصت های شغلی و تحصیلی است چون فرد از صحبت در جلسات یا ارائه نظراتش در جمع فرار می کند.
داشتن دایره ارتباطی بسیار محدود و کم بودن تعداد دوستان هم نتیجه مستقیم همین کناره گیری است. این افراد معمولا به دلیل دوری از اجتماع به سمت تنهایی و گذراندن وقت بیش از حد پای کامپیوتر کشیده می شوند.
در کنار این موارد افت شدید اعتماد به نفس، احساس بی انگیزگی، شکل گیری نگاه منفی به توانایی های فردی و ناتوانی در درخواست کمک از دیگران موقع نیاز از پیامدهای اصلی خجالتی بودن به شمار می آیند.
تاثیرات محیط خانه در خجالتی بودن فرد
خشت اول شخصیت هر فرد در خانه و توسط پدر و مادر گذاشته می شود. وقتی کودکی در محیطی بزرگ می شود که محبت کافی دریافت نمی کند و حس امنیت روانی ندارد پایه های کمرویی در او شکل می گیرد.
امنیت روانی یعنی کودک مطمئن باشد والدینش در هر شرایطی تکیه گاه او هستند و اشتباهاتش باعث طرد شدنش نمی شود. وقتی این پشتیبانی عاطفی در خانه نباشد کودک حس می کند به اندازه کافی خوب و دوست داشتنی نیست و این حس بی ارزشی در دوران نوجوانی و جوانی خودش را به شکل خجالت شدید در جمع نشان می دهد.
روابط میان افراد خانواده چه نقشی در خجالتی بودن فرد دارد؟
جو حاکم بر خانه هم نقش بسیار پررنگی در آرامش درونی فرزندان و خجالتی بودن فرد دارد. اگر در خانواده ای همیشه صدای دعوا و بگومگو شنیده شود فرزندان در یک وضعیت استرس دائمی زندگی خواهند کرد. نبود صمیمیت و وجود تنش بین پدر و مادر به روحیه فرزند ضربه می زند و او را به این باور می رساند که دنیا جای ناامنی است. چنین کودکی وقتی بزرگ می شود توانایی برقراری یک رابطه گرم و بدون اضطراب با دیگران را پیدا نمی کند چون در محیطی ناآرام قد کشیده است.
تاثیرات انتقاد و سرزنش كردن در خجالتی بودن فرد
یکی از بزرگ ترین اشتباهات در رفتار با فرزندان سرزنش کردن مداوم و ایراد گرفتن از خطاهای کوچک آن ها است. وقتی مادری یا پدری جلوی بقیه از رفتار فرزندش بدگویی می کند یا او را بابت یک اشتباه ساده تحقیر می کند در واقع شجاعت را در وجود او می کشد.
کودکی که مدام این پیام را بشنود که کارهایش مایه آبروریزی است در بزرگسالی جرات حرف زدن در هیچ جمعی را نخواهد داشت. والدین آگاه به جای بازخواست و سرزنش به کودکشان فضای صحبت می دهند و با مهربانی به او کمک می کنند تا دلیل رفتارش را بفهمد و اعتماد به نفسش را حفظ کند.
راهكارهای موثر برای رفع خجالتی بودن
برای کمک به افرادی که با چالش خجالتی بودن دست و پنجه نرم می کنند روش های کاربردی و بسیار موثری وجود دارد:
- قدم اول را شما بردارید: اگر می بینید فردی در جمع ساکت و معذب است خودتان سر صحبت را باز کنید. با او گرم احوالپرسی کنید، دست بدهید و او را با خوشرویی به بقیه معرفی کنید تا یخ فضا بشکند.
- تشویق به گفتگو درباره روزمرگی ها: آن ها را به حرف زدن تشویق کنید و بخواهید درباره اتفاقات ساده طول روز، برنامه ها، علایق و احساساتشان برای شما بگویند تا بیان کردن نظرات برایشان عادی شود.
- پذیرش حس خجالت به عنوان یک حس طبیعی: به این افراد یادآوری کنید که احساس کمرویی کاملا انسانی و طبیعی است و هر کسی در مقاطعی از زندگی ممکن است این حالت را تجربه کند بنابراین نباید از داشتن این احساس شرمنده باشند.
- تمرین کنترل اضطراب ذهنی: به آن ها یاد بدهید که در موقعیت های نگران کننده چند نفس عمیق بکشند و گفتگوهای منفی ذهنشان را با عبارات آرامش بخش عوض کنند تا کنترل اوضاع را در دست بگیرند.
- ورود تدریجی به کارهای جمعی: این افراد را تشویق کنید که به جای منزوی شدن کم کم در فعالیت های گروهی، برنامه های داوطلبانه و جمع های دوستانه شرکت کنند تا متوجه شوند پذیرفته شدن در اجتماع بسیار راحت تر از چیزی است که در ذهنشان ساخته اند.