چهار دست و پا رفتن کودک اولین قدم واقعی او برای رسیدن به استقلال در حرکت است. این مرحله به کودک کمک می کند تا بتواند بدون نیاز به کمک دیگران به جاهای مختلف خانه برسد. در حالت عادی این فرآیند این گونه شروع می شود که کودک ابتدا یاد می گیرد چطور روی دست ها و زانوهایش تعادل خود را حفظ کند و بعد با فشار دادن زانوها به سمت عقب و جلو شروع به حرکت کردن می کند.
نکته مهم این است که در همین مسیر ساده عضلات بدن او به شکلی هوشمندانه تقویت می شوند و این قدرت بدنی در نهایت راه را برای راه رفتن ایستاده هموار می کند. در ادامه این مطلب با موضوعاتی مثل سن مناسب برای شروع این حرکت و روش های کمک به کودک برای یادگیری آن آشنا می شوید و همچنین اگر نگران تأخیر در این مرحله هستید یا می خواهید بدانید بعد از این مرحله چه اتفاقی برای کودک می افتد این مقاله به شما پاسخ می دهد.
سن و زمان چهار دست و پا رفتن کودک
بسیاری از بچه ها حرکت چهار دست و پا رفتن را از هفت تا ده ماهگی شروع می کنند اما اگر کودک شما در این بازه زمانی این کار را انجام نمی دهد لازم نیست نگران باشید. زیرا بعضی کودکان ترجیح می دهند با کشیدن بدن روی شکم یا غلت خوردن از این سن حرکت کنند و بعضی دیگر هم با استفاده از دست و یک پا روی زمین حرکت می کنند که به آن خزیدن می گویند.
مهم ترین نکته این است که کودک شما راهی برای جابه جایی پیدا کرده باشد و لازم نیست حتماً به روش سنتی چهار دست وپا برود. برخی از بچه ها حتی ممکن است اصلاً چهار دست وپا نروند و مستقیم به سراغ ایستادن و راه رفتن با کمک وسایل خانه بروند. همچنین باید بدانید که چون همیشه توصیه می شود نوزادان را برای امنیت بیشتر روی پشت بخوابانند این موضوع ممکن است باعث شود زمان شروع این حرکت کمی دیرتر از حد معمول باشد و حتی برخی بچه ها کلاً این مرحله را نادیده بگیرند که در اکثر موارد جای نگرانی نیست.
چگونگی یادگیری چهار دست و پا رفتن کودک
معمولاً وقتی کودک بتواند بدون کمک به خوبی بنشیند یعنی وارد مرحله یادگیری چهار دست وپا رفتن شده است. این اتفاق اغلب از حدود هشت ماهگی شروع می شود. در این مرحله کودک یاد می گیرد که وقتی روی دست ها و زانوهایش قرار می گیرد سرش را بالا نگه دارد و چون عضلات دست و پا و کمرش قوی شده اند دیگر به راحتی روی زمین نمی افتد.
در طول یک یا دو ماه تمرین کودک یاد می گیرد که چطور از حالت نشسته به وضعیت چهار دست وپا تغییر حالت دهد و بعد از مدتی هم متوجه می شود که با حرکت دادن زانوها می تواند بدنش را به سمت جلو و عقب حرکت دهد. در بازه زمانی ۹ تا ۱۰ ماهگی او یاد می گیرد که چطور با استفاده از نیروی زانوها خودش را به جلو پرتاب کند. پس از این مدت کودک یاد می گیرد که دست و پای مخالف را همزمان حرکت دهد و این همان مهارتی است که به او اجازه می دهد با سرعت و دقت بیشتری حرکت کند. وقتی به سن یک سالگی می رسد دیگر یک خزنده بسیار ماهر و حرفه ای خواهد بود.
کمک کردن به کودک برای چهار دست و پا رفتن
والدین نقش بسیار مهمی در یادگیری این مهارت دارند و می توانند با راهکارهای ساده ای به فرزندشان کمک کنند تا زودتر و راحت تر چهار دست و پا راه رفتن را تجربه کند. در ادامه مواردی را می خوانید که انجام دادن آن ها در این مسیر به شما کمک خواهد کرد.
دمر کردن
قبل از رسیدن کودک به مرحله چهار دست و پا رفتن یعنی از حدود سه ماهگی و البته با مشورت پزشک می توانید هر روز او را به مدت کافی روی شکمش بخوابانید. چند دقیقه دمر کردن روزانه در حالتی که کودک بیدار و سرحال است و همراه با بازی کردن با او باعث تقویت عضلاتی می شود که برای چهار دست و پا رفتن به آن ها نیاز دارد. این کار یک فایده مهم دیگر هم دارد و آن پیشگیری از صاف شدن بخشی از سر کودک است که گاهی به دلیل زیاد خوابیدن او به پشت ایجاد می شود.
انگیزه حرکت
بهترین روش برای تشویق کودک به چهار دست و پا رفتن این است که انگیزه ای در مقابل او قرار دهید تا برای رسیدن به آن تلاش کند. برای این کار می توانید اسباب بازی های مورد علاقه او یا حتی خودتان را کمی دورتر از دسترسش بگذارید تا او برای قاپیدن آن ها خیز بردارد.
همچنین کارشناسان توصیه می کنند با کمک بالش و جعبه و کوسن موانع کوچکی سر راه او بسازید تا تشویق شود از روی آن ها رد شود. این تمرین ساده باعث می شود اعتماد به نفس و سرعت و چابکی کودک افزایش پیدا کند. فقط باید مراقب باشید که در تمام این مدت کودک را تنها نگذارید چون ممکن است زیر بالش یا جعبه گیر بیفتد و بترسد یا حتی دچار خطر خفگی شود.
ایمن سازی محیط برای کودک
کودکی که تازه یاد گرفته چهار دست و پا راه برود معمولاً شیطنت زیادی دارد و ممکن است به همه جا سرک بکشد. بنابراین باید مطمئن شوید که خانه شما به ویژه بخش هایی که پله دارد برای حضور کودک کاملاً ایمن شده است. کودکان به صورت غریزی به سمت پله ها کشیده می شوند و این موضوع می تواند بسیار خطرناک باشد. به همین دلیل تا زمانی که فرزندتان در راه رفتن مهارت کافی پیدا نکرده یعنی معمولاً تا حدود هجده ماهگی بهتر است رفتن روی پله ها برای او غیرممکن شود.
با این حال برای تمرین این مرحله کارشناسان پیشنهاد می کنند با استفاده از بلوک های اسفنجی یا کارتن های محکم که با پارچه پوشانده شده اند یکی دو پله کوچک برای بالا رفتن او بسازید. نکته دیگری که والدین باید بدانند این است که در این سن هنوز نیازی به خرید کفش برای کودک نیست و او تا زمانی که راه رفتن را به طور کامل یاد نگیرده نیازی به پوشیدن منظم کفش ندارد.
تأخیر در چهار دست و پا رفتن کودک
کودکان هر کدام با سرعت و روش های متفاوتی مهارت های حرکتی خود را به دست می آورند و این فرآیند طبق جدول های زمانی مشخصی در هر کودک پیش می رود. با این حال در برخی موارد ممکن است نیاز باشد که وضعیت رشد فرزند خود را با دقت بیشتری زیر نظر بگیرید.
اگر کودک شما تا سن یک سالگی هیچ نشانه ای از تمایل به حرکت نشان نداده است یعنی نه به چهار دست و پا رفتن علاقه دارد و نه با روش های دیگر مثل خزیدن یا حرکت روی یک زانو، این موضوع می تواند نشانه ای از نیاز به بررسی باشد. همچنین اگر متوجه شدید که او نمی تواند حرکات دست و پای خود را با هم هماهنگ کند یا در حرکت کردن از هر دو دست و پایش به طور مساوی استفاده نمی کند، حتماً این موضوع را با پزشک متخصص در میان بگذارید.
یک نکته مهم که باید همیشه در نظر داشته باشید این است که نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا آمده اند ممکن است در رسیدن به این مراحل از رشد، چند ماه نسبت به هم سالان خود تأخیر داشته باشند و این مسئله لزوماً به معنای وجود مشکل نیست.