سوء استفاده عاطفی یکی از فرساینده ترین شکل های آزار در رابطه می باشد که گاهی خیلی آشکار خودش را نشان می دهد. گاهی هم آن قدر آرام و تدریجی پیش می رود که قربانی تازه بعد از مدتی می فهمد چه بر سرش آمده است.
نتیجه در هر دو حالت یکی است. آدم کم کم به خودش شک می کند. اعتماد به نفسش پایین می آید و احساسش نسبت به واقعیت هم سست می شود. اگر می خواهید این وضعیت را بهتر بشناسید و راه های برخورد با آن را بدانید تا پایان این مطلب همراه باشید.
سوء استفاده عاطفی چیست؟
سوء استفاده عاطفی یعنی کسی با استفاده از سرزنش تحقیر شرم دادن تهدید یا بی ارزش کردن طرف مقابل بخواهد او را کنترل کند. این رفتار فقط مخصوص رابطه عاطفی یا ازدواج نیست. در دوستی در خانواده و حتی محیط کار هم دیده می شود. اما وقتی این الگو در رابطه تکرار می شود دیگر صرفاً یک دلخوری ساده نیست. تبدیل می شود به مسیری که عزت نفس طرف مقابل را آرام آرام می خورد.
در چنین رابطه ای هدف آزارگر معمولاً این است که دیگری را ساکت کند از جمع دور نگه دارد و کاری کند که دائم خودش را مقصر بداند. فرد آسیب دیده هم کم کم حس می کند در یک تله افتاده است. از یک طرف می خواهد بماند چون جدا شدن برایش سخت است. از طرف دیگر ادامه دادن هم برایش طاقت فرساست. همین چرخه اگر جدی گرفته نشود مدت ها ادامه پیدا می کند و فرسودگی روانی عمیقی می سازد.
نشانه های هشدار دهنده سوء استفاده عاطفی چیست؟
سوء استفاده عاطفی معمولاً با کنترل و تحقیر و محدود کردن همراه است. بعضی نشانه هایش روشن ترند و بعضی ها در ظاهر عادی به نظر می رسند اما در عمل بسیار آسیب زننده اند.
از نشانه های مهم آن می شود به این ها اشاره کرد:
- کنترل کردن رفت وآمد و رابطه های فرد
- تعیین این که با چه کسی وقت بگذراند یا پولش را چگونه خرج کند
- تهدید کردن امنیت او یا اموالش یا عزیزانش
- دور کردن او از خانواده و دوستان
- تحقیر کردن و شرمنده ساختن او
- حسادت شدید و اتهام های بی اساس
- انتقادهای مداوم
- تمسخرهای تکراری و روزمره
- قبول کردن او فقط به شرطی خاص
- بی توجهی آگاهانه به انتخاب هایش
- مخالفت با این که زمانی را تنها بگذراند
- خراب کردن هدف های شخصی یا شغلی او
- القای این حس که بی ارزش است
- زیر سؤال بردن توانایی و شایستگی او
این نشانه ها اگر مداوم باشند دیگر نباید ساده از کنارشان گذشت. چون در دل خودشان سوء استفاده عاطفی را حمل می کنند حتی اگر ظاهرشان دعوای معمولی باشد.
آسیب روانی آزار عاطفی چقدر است؟
آسیب این نوع آزار معمولاً از بیرون دیده نمی شود اما درون فرد را به شدت خسته می کند. خیلی از قربانیان آن قدر درگیر تحمل وضعیت می شوند که دیگر حتی نمی توانند ببینند چقدر آسیب دیده اند. کم کم باور می کنند که شاید واقعاً خودشان مشکل دارند و عامل اصلی همه چیزند.
بعضی ها ساعت ها در ذهنشان صحنه ها را مرور می کنند و مدام با خودشان چانه می زنند که شاید اگر این کار را نمی کردند او آرام تر می شد. اما نتیجه معمولاً برعکس است. عزت نفس پایین می آید. اضطراب بیشتر می شود. غم و افسردگی هم در بسیاری از موارد سراغ فرد می آید. این همان جایی است که سوء استفاده عاطفی از یک مشکل رفتاری ساده به یک زخم روانی عمیق تبدیل می شود.
راهکارهای مقابله با سوء استفاده عاطفی
اولین قدم برای مقابله با یک رابطه آسیب زا این است که نام آن را درست بشناسید. تا وقتی نفهمید با چه چیزی روبه رو هستید نمی توانید از خودتان محافظت کنید. اگر توانستید نشانه های سوء استفاده عاطفی را در رابطه تان ببینید آن وقت تازه می توانید کنترل زندگی تان را دوباره به دست بگیرید.
خودتان را در اولویت قرار دهید
سلامت روان و جسم شما باید در اولویت باشد. لازم نیست مدام در تلاش باشید که رضایت کسی را جلب کنید که از آزار دادن شما دست برنمی دارد. به نیازهای خودتان برسید. خوب بخورید. خوب بخوابید. برای خودتان وقت بگذارید. گاهی همین مراقبت های ساده می تواند فشار روزانه را کمتر کند و ذهن شما را از حالت فرسودگی بیرون بیاورد.
ایجاد مرزها
برای مقابله با سوء استفاده عاطفی باید خیلی روشن و قاطع بگویید که چه رفتاری را نمی پذیرید. مثلاً فریاد زدن تحقیر کردن یا بی احترامی را متوقف کنید و بعد هم نتیجه را مشخص کنید. اگر این رفتار ادامه پیدا کند چه می کنید. مرز داشتن یعنی احترام به خودتان. بدون مرز سوء استفاده عاطفی راحت تر ادامه پیدا می کند.
خودتان را سرزنش نکنید
آزارگر عاطفی معمولاً طوری رفتار می کند که انگار شما عامل همه مشکل ها هستید. اما این تصویر واقعی نیست. شما مسئول احساسات و تصمیم های او نیستید. اگر هم در بخشی از رابطه اشتباهی کرده باشید باز هم حق ندارد شما را تحقیر کند یا از آن بهانه ای برای آزار دائمی بسازد. سرزنش خود فقط دست او را بازتر می کند.
از ارتباط های حمایتی کمک بگیرید
در زمان مقابله با سوء استفاده عاطفی سعی کنید تنها نمانید. با کسی که به او اعتماد دارید حرف بزنید. خانواده دوست صمیمی یا درمانگر می توانند کمک کنند تصویر واضح تری از رابطه داشته باشید. وقتی درگیر سوء استفاده عاطفی هستید واقعیت گاهی کدر می شود. حضور یک نفر بیرون از ماجرا می تواند به شما کمک کند دوباره زمین زیر پایتان را حس کنید.
واکنش های احساسی را کم کنید
آدم وقتی مدام تحقیر می شود ممکن است ناگهان منفجر شود. اما واکنش شدید معمولاً به سود آزارگر تمام می شود. او از همین آشفتگی برای ادامه کنترل استفاده می کند. سعی کنید تا حد امکان آرام بمانید و اجازه ندهید هر بار به همان چرخه تکراری کشیده شوید.
برنامه خروج داشته باشید
اگر سوء استفاده عاطفی شدید است فقط تحمل کردن کافی نیست. باید برای خروج هم فکر کنید. بدانید کجا می توانید بروید. چه کسی می تواند کمک کند. اگر لازم شد چه مدارکی یا منابعی را باید آماده کنید. داشتن یک برنامه روشن حس درماندگی را کمتر می کند و به شما قدرت تصمیم می دهد.
درمان را جدی بگیرید
گاهی زخم های این نوع رابطه آن قدر عمیق اند که بدون کمک حرفه ای ترمیم نمی شوند. درمانگر می تواند به شما کمک کند نشانه های آزار را بشناسید اعتماد به نفس تان را برگردانید و برای رابطه های آینده انتخاب های سالم تری داشته باشید. اگر هم در دوران کودکی با سوء استفاده عاطفی روبه رو بوده اید درمان می تواند برای آن بخش هم بسیار مفید باشد.