مرغ شاخدار که با نام هایی مثل مرغ مرواریدی، مرغ گینه و مرغ خالدار هم شناخته می شود یکی از پرنده های جالب و متفاوت از خانواده قرقاول سانان است. این پرنده اصل و ریشه آفریقایی دارد و بیشتر در نواحی بوته زار و ساوانا دیده می شود.
بدن سبک و ساختار خاص آن باعث شده که توانایی پروازهای نسبتا طولانی هم داشته باشد. همین ویژگی در کنار مقاومت خوبش در هوای گرم باعث شده برای پرورش مرغ شاخدار در بعضی مناطق کشور خیلی مورد توجه قرار بگیرد.
شرایط پرورش مرغ شاخدار
در خصوص پرورش مرغ شاخدار باید گفت که این جاندار بیشتر با آب و هوای گرم و خشک سازگار است و به همین دلیل در بخش هایی از جنوب ایران هم شرایط پرورش آن مناسب تر است. مرغ های شاخدار ذاتا اجتماعی هستند و معمولا در گروه های بزرگ حرکت می کنند.
اگر احساس خطر کنند صدای بلند و تیز آن ها خیلی زود جلب توجه می کند و همین صدای خاص یکی از نشانه های معروف این پرنده است. حالا اگر بخواهید وارد دنیای پرورش مرغ شاخدار شوید بهتر است همه نکات مربوط به نگهداری و رفتار و تولید مثل آن را دقیق بشناسید.
خصوصیات ظاهری مرغ شاخدار
مرغ شاخدار چه نر باشد چه ماده ظاهر چشمگیری دارد. روی بدن این پرنده خال های سفید دیده می شود و رنگ عمومی پرها بیشتر خاکستری است که گاهی به آبی تیره هم می زند. یکی از نکته های جالب درباره این پرنده شباهت زیاد نر و ماده به هم است. به همین دلیل تشخیص آن ها از روی ظاهر همیشه ساده نیست. با این حال چند تفاوت ظریف وجود دارد که می تواند کمک کند.
مرغ شاخدار نر معمولا از ماده درشت تر است و وزن بیشتری هم دارد. صدای ماده ملایم تر و نازک تر است در حالی که صدای نر قوی تر و خشن تر شنیده می شود. همچنین شاخ روی سر نر معمولا بزرگ تر و تیره تر از ماده است. از نظر ساختار بدنی هم این پرنده شباهت زیادی به قرقاول دارد و از نظر اندازه تقریبا بین 40 تا 70 سانتی متر طول دارد. وزن آن هم بسته به سن و شرایط نگهداری می تواند حدود 700 گرم تا 2 و نیم کیلوگرم باشد.
تخم مرغ شاخدار از نظر اندازه تقریبا شبیه تخم مرغ محلی است اما یک تفاوت مهم دارد. زرده آن معمولا کمی کوچک تر از زرده تخم مرغ محلی است. در زمان جفت گیری هم نر این پرنده صدای تندتر و گوش خراش تری از خود نشان می دهد که برای کسانی که در اطراف محل نگهداری زندگی می کنند کاملا قابل تشخیص است.
این پرنده در طول روز فعال تر است و معمولا بخش زیادی از انرژی خود را صبح زود و پیش از غروب صرف حرکت و جست و جوی غذا می کند. در ساعت های گرم ظهر بیشتر به استراحت می پردازد. وقتی هوا تاریک می شود هم معمولا به دنبال جایی امن مثل شاخه درخت می رود تا شب را آنجا بگذراند. رفتار گروهی در این پرنده بسیار پررنگ است و در فصل های غیر جفت گیری هم ارتباط جمعی میان آن ها حفظ می شود.
ویژگی های شخصیتی مرغ شاخدار
مرغ های شاخدار معمولاً قلمرو طلب نیستند اما بسیار هوشیار و در عین حال ترسو می باشد. همین ترس زیاد باعث می شود در شرایط خطر صدای بلند و پی در پی تولید کنند. در فصل جفت گیری هر جفت به دنبال جای مناسبی برای لانه می گردد.
لابه لای بوته های متراکم علوفه بلند شکاف های طبیعی زمین یا حتی حفره های کوچک می تواند برای آن ها مناسب باشد. در این زمان ماده بیشتر درگیر جمع آوری علف خشک برای ساخت لانه می شود و نر در فاصله ای مناسب نقش نگهبان را به عهده می گیرد. اگر شرایط محیطی خوب باشد این پرندگان می توانند در طول سال دو بار تولید مثل کنند و تخم گذاری داشته باشند.
زمان بلوغ مرغ شاخدار
در خصوص پرورش مرغ شاخدار باید گفت که این جاندار معمولا در حدود شش تا هفت ماهگی به بلوغ می رسد. پس از آن ماده می تواند تخم گذاری را آغاز کند. تعداد تخم هایی که هر بار می گذارد معمولا بین 4 تا 19 عدد است. دوره خوابیدن روی تخم هم حدود 23 تا 28 روز طول می کشد تا جوجه ها از تخم خارج شوند.
وقتی جوجه ها از تخم بیرون می آیند خیلی زود لانه را ترک می کنند و همراه والدین به دنبال غذا می روند. آن ها به سرعت با گروه هماهنگ می شوند و کنار والدین حرکت می کنند. در همین زمان یکی از والدین معمولا وظیفه نگهبانی از اطراف لانه را بر عهده دارد تا خطر به جوجه ها نزدیک نشود.
دشمنان جوجه های مرغ شاخدار کم نیستند. گربه ها پرندگان شکاری روباه سمور موش صحرایی و حتی کلاغ ها می توانند برای آن ها تهدید جدی باشند. به همین خاطر محل نگهداری و زادآوری باید با دقت زیادی انتخاب شود تا جوجه ها در روزهای اول زندگی در امنیت باشند.
چگونگی تعیین جنسیت مرغ شاخدار
تشخیص جنسیت در بیشتر پرنده ها روش های خاص خودش را دارد اما در مورد مرغ شاخدار کار کمی سخت تر است. دلیلش هم این است که نر و ماده این پرنده شباهت زیادی به هم دارند. با این حال اگر کمی دقیق شوید می توان تفاوت هایی را پیدا کرد. همان طور که گفته شد نرها از ماده ها بزرگ ترند و معمولا حدود نیم کیلو وزن بیشتری دارند.
صدای پرنده هم می تواند کمک کننده باشد. مرغ ماده صدای نرم تر و آرام تری دارد در حالی که نر صدای بلندتر و خشن تری تولید می کند. شاخ روی سر نر هم معمولا مشخص تر و بزرگ تر است. البته باید توجه داشت که تشخیص دقیق فقط با یک نشانه ممکن نیست و بهتر است مجموعه ای از ویژگی ها کنار هم دیده شوند.
تخم نطفه دار مرغ شاخدار از نظر اندازه تفاوتی با تخم مرغ محلی ندارد و در نگاه اول ممکن است کاملا مشابه به نظر برسد. اما وقتی تخم باز می شود مشخص می شود که زرده تخم محلی کمی درشت تر است. این شباهت ظاهری باعث می شود تشخیص اولیه چندان ساده نباشد و تجربه در این زمینه اهمیت زیادی پیدا کند.
بررسی اقتصادی پرورش مرغ شاخدار
پرورش مرغ شاخدار از نظر اقتصادی برای بعضی پرورش دهندگان جذاب است. یکی از دلیل های اصلی این موضوع رشد نسبتا سریع و نیاز غذایی کم این پرنده است. یعنی در مقایسه با برخی پرندگان دیگر هزینه نگهداری آن می تواند پایین تر باشد و همین مسئله برای افراد تازه کار هم وسوسه کننده است.
از زمان جوجه کشی تا خروج جوجه از تخم معمولا 25 تا 28 روز زمان لازم است. بعد از آن جوجه ها رشد می کنند و در حدود شش تا هفت ماهگی به بلوغ می رسند. اگر هدف پرورش گوشتی باشد معمولا بعد از سه ماهگی می توان آن ها را برای فروش آماده کرد. همین سرعت رشد باعث شده مرغ شاخدار برای تولید گوشت هم مورد توجه قرار بگیرد.
این پرنده با شرایط آب و هوایی گرم و خشک سازگاری خوبی دارد و به همین خاطر در مناطقی مثل کرمان اصفهان و یزد و شهرهای مشابه بهتر جواب می دهد. از طرف دیگر مقاومت نسبتا خوبی در برابر بعضی بیماری ها دارد و همین ویژگی هزینه نگهداری را کمتر می کند.
در طبیعت مرغ شاخدار معمولا 9 تا 21 تخم در هر دوره می گذارد اما در شرایط پرورشی می توان با تنظیم نور دما و تغذیه این عدد را بسیار بالا برد. در برخی شرایط حتی تعداد تخم ها به 90 تا 120 عدد در هر دوره هم می رسد که از نظر اقتصادی عدد قابل توجهی است.
چگونگی آغاز پرورش دادن مرغ شاخدار
اگر قصد شما پرورش مرغ شاخدار گوشتی باشد می توانید کار را با تهیه تخم نطفه دار و دستگاه جوجه کشی مناسب شروع کنید. بعد از خروج جوجه ها باید تا زمان رشد و رسیدن به سن مناسب از آن ها مراقبت شود. زمانی که جوجه ها به حدود سه ماهگی رسیدند می توان آن ها را وارد چرخه فروش کرد.
نکته مهم این است که مرغ شاخدار توانایی پرواز دارد و به همین دلیل محل پرورش آن باید بسته و امن باشد. حیاط باز و بدون حفاظ برای نگهداری این پرنده مناسب نیست چون خیلی راحت می تواند از محدوده خارج شود. محل نگهداری باید فضای کافی داشته باشد و در عین حال تا حدی سرسبز و مناسب جست و جوی غذا باشد تا پرنده احساس راحتی کند.
جوجه ها در روزهای اول بسیار ضعیف هستند و باید برای آن ها شرایط خاصی فراهم شود. یکی از کارهای مهم این است که جوجه ها زیر لامپ مادر مصنوعی قرار بگیرند تا گرمای لازم را دریافت کنند. در چند روز اول هم دادن آب شکر و دان خیس شده می تواند به حفظ انرژی و تقویت آن ها کمک کند. جدا نگه داشتن جوجه ها از مرغ های بالغ هم بسیار مهم است چون در غیر این صورت احتمال آسیب و بیماری بیشتر می شود.
اگر هدف شما فقط فروش گوشت نیست و می خواهید تخم نطفه دار هم تولید کنید باید پرنده ها را تا سن بالاتری نگهداری نموده و اجازه دهید جفت گیری و تخم گذاری انجام شود. در چنین حالتی باید نسبت نر و ماده هم درست تنظیم شود. معمولا به ازای هر چهار مرغ ماده یک مرغ نر در نظر گرفته می شود تا جفت گیری به شکل مناسب انجام شود و راندمان تولید حفظ شود.