گیاه خرزهره یکی از گیاهان زینتی شناخته شده می باشد که به دلیل گل های چشم نواز و برگ های زیبا، در بسیاری از حیاط ها، باغچه ها و فضاهای باز کاشته می شود. این گیاه بیشتر در محیط بیرونی رشد می کند و به همین دلیل گزینه ای مناسب برای طراحی و زیباسازی فضای سبز به شمار می رود.
در این مطلب قصد داریم نکات مهم درباره نگهداری و پرورش گیاه خرزهره را بررسی کنیم. با آشنایی با شرایط مناسب رشد و روش های مراقبت از این گیاه، می توانید آن را به خوبی پرورش دهید و از زیبایی گل های آن در محیط اطراف خود لذت ببرید. تا پایان این مطلب همراه ما باشید.
معرفی گیاه خرزهره
گیاه خرزهره با نام علمی Nerium oleander از خانواده تاج الشمعیان است و به عنوان یکی از گیاهان زینتی شناخته می شود که برگ های کشیده و شاخه های انبوه دارد. خاستگاه اصلی این گیاه مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری مانند بخش هایی از جنوب شرق آسیا، جزایر اقیانوس هند و برخی نواحی آفریقا است.
گل های خرزهره با رنگ های متنوع، به ویژه طیف های مختلف صورتی، جلوه ای بسیار چشم نواز دارند و همین ویژگی باعث شده در فضای سبز شهری، حیاط خانه ها و باغچه ها کاربرد زیادی داشته باشد. این گیاه مقاومت بالایی در برابر شرایط مختلف محیطی دارد و به همین دلیل می توان آن را بدون نگرانی در فضاهایی مانند روف گاردن نیز پرورش داد.
روش های تکثیر گیاه خرزهره
خرزهره گیاهی بسیار سازگار بوده که می تواند در شرایطی مانند گرمای زیاد، خاک نسبتاً فقیر، شوری و حتی کم آبی رشد کند. سرعت رشد این گیاه نسبتاً زیاد است و به همین دلیل معمولاً نیاز به هرس سالانه دارد تا شکل مناسب خود را حفظ کند.
همیشه سبز بودن خرزهره نیز یکی دیگر از دلایل محبوبیت آن برای کاشت در حیاط و باغچه است. البته در صورت رعایت برخی نکات می توان آن را در گلدان نیز پرورش داد.
برگ های خرزهره در گونه هایی مانند N.odorum و N.indicum کشیده و باریک هستند و طول آن ها معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ سانتی متر است. این گیاه در زمان گلدهی، گل هایی با رنگ های متنوع تولید می کند که زیبایی خاصی به محیط می بخشند.
میوه های خرزهره نیز باریک و قلمی هستند و داخل غلاف آن ها دانه هایی با تارهای ابریشمی قرار دارد. این گیاه در بسیاری از مناطق قابل کاشت است و در برخی نواحی حتی به صورت خودرو نیز رشد می کند.
خرزهره را می توان به روش های مختلف تکثیر کرد که در ادامه به مهم ترین آن ها اشاره می شود.
تکثیر از طریق کشت بذر
یکی از روش های تکثیر این گیاه، کاشت بذر است. برای انجام این کار ابتدا باید بستری با زهکشی مناسب فراهم کنید. سپس بذرها را روی سطح خاک پخش کرده و لایه نازکی خاک روی آن ها بریزید.
در دوره جوانه زنی بهتر است آبیاری به صورت غبارپاشی انجام شود تا بذرها جابه جا نشوند. زمانی که نهال ها رشد کافی پیدا کردند و حدود سه برگ تشکیل دادند، می توان آن ها را به محل اصلی کاشت منتقل کرد.
تکثیر از طریق قلمه زنی
قلمه گیری یکی از ساده ترین و رایج ترین روش های تکثیر گیاه خرزهره می باشد. بهترین زمان برای انجام این کار فصل بهار یا اواسط تابستان است.
برای این منظور باید از ساقه های نیمه چوبی و بدون گل قلمه تهیه کنید. پس از جدا کردن قلمه، برگ های قسمت پایینی آن را حذف کرده و ساقه را در بستری مناسب بکارید تا ریشه دهی آغاز شود. در صورت فراهم بودن شرایط مناسب، قلمه ها به خوبی ریشه می دهند و به گیاه جدید تبدیل می شوند.
شرایط مورد نیاز گیاه خرزهره
برای رشد مناسب، گیاه خرزهره به برخی شرایط محیطی نیاز دارد که مهم ترین آن ها شامل نور، آبیاری، خاک و دما است.
نور
گیاه خرزهره در محیط هایی با نور زیاد و تابش مستقیم آفتاب رشد بسیار خوبی دارد. البته در مکان هایی که کمی سایه دارند نیز قادر به رشد است. در مناطق گرم و آفتابی، کاشت این گیاه در باغچه حیاط می تواند نتیجه بسیار مطلوبی داشته باشد.
آبیاری
این گیاه توانایی تحمل خشکی را دارد، اما آبیاری منظم باعث شاداب تر شدن برگ ها و رشد بهتر آن می شود. در فصل زمستان نباید خاک اطراف ریشه برای مدت طولانی مرطوب بماند، زیرا این شرایط می تواند باعث پوسیدگی ریشه شود. ماندگاری رطوبت زیاد در خاک نیز ممکن است باعث زرد شدن برگ ها گردد.
خاک
گیاه خرزهره نسبت به نوع خاک سخت گیر نیست و در خاک های مختلف از جمله خاک شنی، رسی و حتی خاک های نسبتاً سنگین نیز رشد می کند. بهترین رشد این گیاه در خاکی با pH حدود ۶.۵ تا ۷.۵ مشاهده می شود.
اگرچه خرزهره در خاک های ضعیف هم رشد می کند، اما اضافه کردن مواد آلی مانند کمپوست هنگام کاشت می تواند به تقویت خاک و افزایش توانایی آن در نگهداری رطوبت کمک کند.
کوددهی
پس از کاشت معمولاً نیازی به کوددهی مداوم وجود ندارد. زیرا خرزهره گیاهی سازگار است و در شرایط مختلف رشد می کند. با این حال اگر خاک بسیار ضعیف باشد می توان مقدار کمی کود برای تقویت گیاه استفاده کرد.
دما و رطوبت
گیاه خرزهره در برابر سرمای شدید مقاومت چندانی ندارد، اما سرماهای کوتاه مدت و ملایم را تا حدی تحمل می کند. اگر در منطقه ای با زمستان های سرد زندگی می کنید، بهتر است گیاه را در گلدان پرورش دهید تا در فصل سرما بتوان آن را به فضای داخلی منتقل کرد.
در چنین شرایطی بهتر است گیاه برای مدت طولانی در خانه نگهداری نشود و با گرم شدن هوا در فصل بهار دوباره به فضای باز منتقل شود.
هرس
مهم ترین مراقبتی که گیاه خرزهره به آن نیاز دارد هرس کردن می باشد. پس از پایان دوره گلدهی می توان شاخه ها را کوتاه کرد تا گیاه پرپشت تر شود. البته هرس شدید معمولاً ضروری نیست و کوتاه کردن نوک شاخه ها نیز می تواند به حفظ فرم مناسب گیاه کمک کند. با هرس اصولی می توان خرزهره را در اندازه و شکل دلخواه نگه داشت. هرس اصلی معمولاً در اواخر پاییز انجام می شود.
آفات و بیماری های رایج گیاه خرزهره
گیاه خرزهره معمولاً گیاهی مقاوم بوده و کمتر دچار آفات و بیماری می شود. اما در برخی شرایط ممکن است با مشکلاتی روبه رو شود.
از آفات رایج این گیاه می توان به شته، شپشک، شپشک آردآلود و شپشک سپردار اشاره کرد. این آفات معمولاً با استفاده از صابون های حشره کش یا روغن های مخصوص تا حد زیادی کنترل می شوند.
گاهی نیز لاروها و برخی پروانه ها به برگ های گیاه آسیب می زنند که برای مقابله با آن ها می توان از باکتری BT استفاده کرد. همچنین اگر ریشه گیاه در فصل سرد مدت زیادی در خاک مرطوب باقی بماند احتمال بروز بیماری پوسیدگی ریشه افزایش پیدا می کند. در موارد نادر نیز ممکن است سوختگی باکتریایی برگ مشاهده شود که متأسفانه درمان مؤثری ندارد.
عوارض جانبی گیاه خرزهره
تمام بخش های گیاه خرزهره سمی هستند. گل ها، برگ ها، ساقه ها و حتی شیره گیاه حاوی ترکیبات سمی هستند و این خاصیت حتی پس از خشک شدن یا سوزاندن گیاه نیز از بین نمی رود.
این گیاه حاوی گلیکوزیدهای قلبی قوی است که می تواند باعث اختلال در ضربان قلب شود. حتی خوردن مقدار کمی از برگ یا نوشیدن آب گلدانی که خرزهره در آن قرار دارد می تواند برای کودکان بسیار خطرناک باشد. البته موارد مرگ در انسان نسبتاً نادر است.
مسمومیت با خرزهره بیشتر در حیواناتی مانند اسب، گاو و دیگر دام ها مشاهده می شود که هنگام چرا به طور تصادفی این گیاه را مصرف می کنند. در برخی موارد پرندگان وحشی نیز ممکن است دچار مسمومیت شوند.
بنابراین اگر قصد نگهداری از خرزهره در خانه را دارید باید اطمینان حاصل کنید که کودکان یا حیوانات خانگی به آن دسترسی نداشته باشند. همچنین هنگام تماس با گیاه بهتر است از دستکش استفاده کرده و پس از پایان کار دست های خود را به خوبی بشویید.
مراقبت ها در رابطه با گیاه خرزهره
به دلیل سمی بودن این گیاه، هنگام کاشت یا نگهداری آن در محیط خانه باید مراقب کودکان و حیوانات خانگی باشید. دود حاصل از سوزاندن شاخه ها یا برگ های خرزهره نیز سمی است و می تواند فضای اطراف را آلوده کند.
مصرف برگ های این گیاه توسط کودکان ممکن است مشکلات جدی قلبی ایجاد کند. همچنین اگر گیاه با کمبود مواد غذایی روبه رو شود رشد آن کاهش می یابد، برگ ها شروع به ریزش می کنند و میزان گل دهی نیز کمتر می شود. در چنین شرایطی استفاده از کود یا محلول های تقویتی می تواند به بهبود وضعیت گیاه کمک کند.