آموزش دقیق و ساده پاک کردن فرش نجس در خانه
رعایت طهارت و پاکیزگی در دین اسلام جایگاه ویژه ای دارد و آرامش روانی و قبولی عبادات به آن گره خورده است. در زندگی روزمره، به خصوص در خانه هایی که کودک خردسال، بیمار یا حیوان خانگی وجود دارد، نجس شدن فرش و موکت یکی از دغدغه های رایج است. بسیاری از افراد تصور میکنند تطهیر فرش نجس شده کاری بسیار دشوار و نیازمند شستشوی کل فرش در قالیشویی است. این در حالی است که دین اسلام دین آسانی است و احکام شرعی راهکارهای بسیار ساده، دقیق و عملی برای پاک کردن موضعی فرش در همان محل و بدون نیاز به جابه جایی ارائه داده اند.
امروز در آلامتو مقاله ی تحت عنوان چگونه فرش و موکت نجس را به روش شرعی پاک کنیم؟ احکام پاک کردن فرش و موکت نجس را می توانید مشاهده کنید.
همچنین بخوانید: رفع جای پای مبل روی فرش | زیر پایه مبل چی بزاریم که فرش خراب نشه؟
مفاهیم پایه: آب کر، آب قلیل و غساله
برای اینکه بتوانیم احکام طهارت را به درستی اجرا کنیم، ابتدا باید با چند اصطلاح ساده فقهی آشنا شویم. در احکام شرعی، آبها به دو دسته کلی مطلق و مضاف تقسیم میشوند. آب مضاف (مانند گلاب، آبمیوه یا آب مخلوط با شوینده غلیظ) به هیچ وجه پاک کننده (مطهر) نیست. برای تطهیر فقط باید از آب مطلق (آب معمولی) استفاده کرد. آب مطلق نیز به دو دسته کر و قلیل تقسیم میشود. آب لوله کشی شهری که به منبع بزرگی متصل است، در حکم آب کر (یا جاری) است و قدرت پاک کنندگی بالایی و احکام آسانی دارد. اما آبی که در یک پارچ، بطری یا آفتابه میریزیم و از منبع اصلی جدا شده است، آب قلیل نامیده میشود. احکام شستشو با این دو نوع آب کمی متفاوت است. مفهوم مهم دیگر غساله است؛ غساله به همان آبی گفته میشود که هنگام شستشو روی محل نجس میریزیم و پس از شستن از آن خارج میشود. آگاهی از این مفاهیم به ما کمک میکند تا مراحل بعدی را با دقت و اطمینان کامل انجام دهیم.
قدم اول: اقدامات اولیه پیش از شستشو
مهمترین و اولین قدم در تطهیر هر شی نجس، از بین بردن عین نجاست است. عین نجاست یعنی خود ماده ای که ذاتا نجس است، مانند خون، ادرار یا مدفوع. تا زمانی که این ماده روی فرش باقی است، ریختن آب نه تنها آن را پاک نمیکند، بلکه باعث گسترش آلودگی به بخش های دیگر فرش میشود.
اگر نجاست دارای حجم فیزیکی است (مانند مدفوع یا خون لخته شده)، ابتدا با استفاده از یک دستمال، کاردک یا قاشق یکبارمصرف، آن ماده را به طور کامل از روی پرزهای فرش بردارید. اگر نجاست مایع است (مانند ادرار)، با قرار دادن چند دستمال کاغذی یا پارچه نخی جاذب روی محل، رطوبت آن را تا حد امکان خشک کنید. دقت کنید که دستمال را روی فرش نکشید تا نجاست در سطح وسیع تری پخش نشود؛ بلکه فقط آن را روی محل فشار دهید تا مایع جذب دستمال شود. پس از اینکه رنگ، بو و حجم فیزیکی نجاست تا حد امکان برطرف شد، فرش آماده آبکشی و تطهیر شرعی است. لازم به ذکر است که باقی ماندن رنگ نجاست (مثلا زردی کمرنگ یا هاله خون) در صورتی که خود ماده نجس از بین رفته باشد، مانعی برای پاک شدن ایجاد نمیکند.
همچنین بخوانید: بجای شامپو فرش از چی استفاده کنیم؟ طرز تهیه شامپو فرش خانگی
روش اول: پاک کردن فرش با آب لوله کشی (آب کر)
راحت ترین و مطمئن ترین روش برای تطهیر فرش و موکت در محیط خانه، استفاده از آب متصل به سیستم لوله کشی شهری است، زیرا این آب حکم آب کر را دارد. برای این کار میتوانید از یک شلنگ متصل به شیر آب استفاده کنید.
پس از برطرف کردن عین نجاست که در مرحله قبل توضیح داده شد، شلنگ آب را روی همان قسمت نجس شده بگیرید. به محض اینکه آب کر به تمام قسمت های نجس شده فرش برسد و در پرزها و تار و پود آن نفوذ کند و کمی از جای خود حرکت کند، فرش کاملا پاک میشود. در شستشو با آب کر، جمع کردن آب خارج شده (غساله) شرط پاک شدن فرش نیست؛ با این حال، برای جلوگیری از خیس شدن بیش از حد فرش و پوسیدگی آن، بهتر است یک تشت یا لگن کوچک زیر فرش قرار دهید یا آب جمع شده را با فشار دادن دست، استفاده از یک پارچه تمیز و یا جاروبرقی آب و خاک به بیرون هدایت کنید. آبی که در این حالت (یعنی در زمان اتصال شلنگ به آب کر) از فرش خارج میشود، پاک است و در صورت برخورد با لباس یا قسم تهای دیگر فرش، آنها را نجس نمیکند.
همچنین بخوانید: روش و ترفندهای جمع کردن مو از روی فرش و موکت بدون جارو برقی
روش دوم: پاک کردن فرش با آب قلیل (پارچ یا آفتابه)
گاهی اوقات امکان کشیدن شلنگ آب به محل نجس شده در اتاق یا پذیرایی وجود ندارد و جا به جا کردن فرش نیز مقدور نیست. در این شرایط باید از آب قلیل (مانند آب داخل پارچ یا بطری) استفاده کنیم. شستشو با آب قلیل نیازمند دقت بیشتری است.
در این روش، پس از پاک کردن عین نجاست، حتما یک لگن یا ظرف گود زیر قسمت نجس شده فرش (زیر موکت یا فرش) قرار دهید تا آبهای کثیف روی زمین پخش نشود. سپس آب پارچ را روی قسمتی که نجس شده بریزید، به طوری که تمام آن قسمت را فرا بگیرد. در تطهیر با آب قلیل، حتما باید فرش را فشار دهید، بمالید یا با دست روی آن بکشید تا آبی که در آن نفوذ کرده (غساله) از پرزها و تار و پود فرش خارج شده و داخل ظرف زیرین بریزد. میتوانید از یک پارچه یا اسفنج کاملا تمیز نیز برای فشار دادن و جذب آب استفاده کنید.
نکته بسیار مهم و کلیدی در استفاده از آب قلیل این است که آب خارج شده (غساله) نجس است و نباید با دست شما، لباس هایتان یا قسمت های سالم فرش تماس پیدا کند. همچنین، اگر نجاست از نوع ادرا» باشد، بنا بر نظر اکثریت قریب به اتفاق مراجع تقلید، شستشو با آب قلیل باید دو بار انجام شود. یعنی آب بریزید، فشار دهید تا غساله خارج شود، و مجددا آب پاک بریزید و دوباره فشار دهید تا غساله خارج شود. پس از خروج غساله دوم، فرش شما کاملا طاهر است. اگر از پارچه برای جمع آوری آب استفاده میکنید، برای دفعه دوم حتما باید از یک پارچه جدید و پاک استفاده نمایید.
همچنین بخوانید: نحوه ترمیم انواع سوختگی از روی فرش و موکت
تفاوت احکام در نوع نجاسات (خون و ادرار)
نوع نجاست میتواند در تعداد دفعات شستشو با آب قلیل تاثیرگذار باشد. همانطور که اشاره شد، ادرار به دلیل نفوذ بالا و ماهیت خاص خود، احکام ویژه ای دارد و در صورت استفاده از آب قلیل، حتما باید دو مرتبه شسته و فشرده شود. اما در مورد نجاساتی مانند خون یا مدفوع، سختگیری کمتری وجود دارد. در این موارد، اگر پس از برطرف کردن کاملِ عین نجاست، تنها یک بار آب قلیل روی آن ریخته شود و آب آن (غساله) با فشار دادن خارج گردد، محل مورد نظر کاملا پاک میشود و نیازی به تکرار فرآیند شستشو نیست. البته به یاد داشته باشید که در تمام این موارد، چنانچه از آب کر (لوله کشی) استفاده کنید، تنها یک بار نفوذ آب برای پاک شدن انواع نجاسات کفایت میکند.
باورهای اشتباه: بخارشوی، شامپو فرش و نور آفتاب
یکی از اشتباهات رایج در میان عموم مردم، استفاده از وسایل مدرن نظافتی به جای آب برای تطهیر شرعی است. بسیاری تصور میکنند کشیدن بخارشوی روی فرش نجس یا استفاده از کف غلیظ شامپو فرش، باعث پاک شدن آن میشود. از نظر فقهی، بخار آب، شامپو فرش، دستمال مرطوب و اسپری های لکه بر، هیچکدام خاصیت تطهیر و پاک کنندگی شرعی (تطهیر از نجاسات) را ندارند. این مواد تنها ظاهر فرش را تمیز میکنند یا بوی بد آن را از بین میبرند، اما از نظر شرعی فرش تا زمانی که با آب شسته نشود، همچنان نجس باقی میماند. شرط قطعی طهارت، جریان یافتن آب مطلق روی محل و خروج آن است.
همچنین برخی گمان میکنند تابش نور خورشید میتواند فرش نجس را پاک کند. در احکام اسلامی، آفتاب تنها پاک کننده اشیاء غیرقابل جاب ه جایی مانند زمین، دیوار، ساختمان و درختان است. اشیاء قابل انتقال و جا به جایی مانند فرش، موکت، پتو و لباس، با تابش مستقیم آفتاب پاک نمیشوند و تنها راه تطهیر آنها استفاده از آب است.
همچنین بخوانید: نحوه شستشو و مراقبت از فرش دست بافت
احکام ویژه پاک کردن فرش نجس از نظر مراجع تقلید
اگرچه اصول کلی تطهیر فرش نجس در فتاوای مراجع تقلید تقریبا یکسان است، اما در برخی جزئیات تفاوته ای اندکی وجود دارد. در ادامه، نظر هر یک از مراجع آمده است.
نظر آیت الله خامنه ای:از نظر آیت الله خامن های، اگر فرش با آب لوله کشی که متصل به آب کر است شسته شود، کافی است آب به تمام قسمت نجس برسد و از آن عبور کند. اگر از آب قلیل استفاده شود، برای نجاست ادرار باید دو بار شستشو انجام شود و در هر بار آب خارج گردد، اما سایر نجاسات مانند خون و مدفوع با یک بار شستن و خارج کردن غساله پاک میشوند.
نظر آیت الله سیستانی:آیت الله سیستانی نیز آب لوله کشی را در حکم آب کر میداند و معتقد است با رسیدن آن به محل نجس، فرش پاک میشود. در صورت استفاده از آب قلیل، باید آب شستشو از فرش خارج شود و اگر نجاست ادرار باشد، شستن باید دو مرتبه انجام گیرد.
نظر آیت الله مکارم شیرازی:بر اساس فتوای آیت الله مکارم شیرازی، شستن فرش با آب لوله کشی ساده ترین راه تطهیر است. اگر از آب قلیل استفاده شود، لازم است پس از هر بار شستشو آب از فرش خارج شود. ادرار با دو بار شستن و سایر نجاسات با یک بار شستن پاک میشوند.
نظر آیت الله وحید خراسانی:آیت الله وحید خراسانی معتقد است در شستشو با آب کر، رسیدن آب به تمام قسمت نجس کافی است. در آب قلیل نیز باید غساله خارج شود و اگر نجاست ادرار باشد، شستن باید دو مرتبه انجام شود.
نظر آیت الله نوری همدانی:از نظر آیت الله نوری همدانی، آب لوله کشی متصل به منبع کر برای تطهیر فرش کافی است. در شستشو با آب قلیل نیز باید آب خارج شود که معمولا با فشار دادن فرش انجام میشود. برای ادرار دو بار شستن لازم است.
نظر آیت الله سبحانی:آیت الله سبحانی شستن با آب کر را آسانترین روش تطهیر میداند. در صورت استفاده از آب قلیل، خروج غساله ضروری است و اگر فرش با ادرار نجس شده باشد، باید دو بار شسته شود.
نظر آیت الله صافی گلپایگانی:بر اساس فتوای آیت الله صافی گلپایگانی، هنگام استفاده از آب قلیل باید غساله از فرش خارج شود. نجاست ادرار با دو بار شستن و سایر نجاسات با یک بار شستشو پاک میشوند.
نظر آیت الله شبیری زنجانی:آیت الله شبیری زنجانی نیز آب لوله کشی را در حکم آب کر میداند. در شستشو با آب قلیل، خارج شدن آب شستشو از فرش شرط پاک شدن است و اگر نجاست ادرار باشد، باید دو مرتبه شسته شود.
همچنین بخوانید: نحوه شستشو و مراقبت از فرش ماشینی
سوالات متداول درباره تطهیر فرش
آیا شامپو فرش باعث پاک شدن شرعی فرش میشود؟
خیر. شامپو فرش فقط آلودگی ظاهری را برطرف میکند و جایگزین آب مطلق نیست.
آیا بخارشوی فرش نجس را پاک میکند؟
خیر. بخار آب حکم آب جاری یا کر را ندارد و به تنهایی موجب طهارت شرعی نمیشود.
اگر بعد از شستن، رنگ خون روی فرش بماند چه؟
اگر خود خون کاملا برطرف شده باشد و تنها رنگ آن باقی مانده باشد، فرش پاک است.
اگر بوی ادرار بعد از شستن باقی بماند چه؟
اگر عین نجاست از بین رفته و تطهیر طبق احکام انجام شده باشد، باقی ماندن بو موجب نجس بودن فرش نیست.
اگر ندانیم دقیقا محل نجاست کجاست چه کنیم؟
اگر محل نجاست مشخص نباشد، تکلیفی برای شستن تمام فرش وجود ندارد و فرش محکوم به طهارت است، مگر اینکه یقین به نجاست قسمت خاصی داشته باشید.
اگر شک کنیم فرش پاک شده یا نه؟
اگر بعد از شستن شک کنید که فرش پاک شده است یا خیر، چنانچه شرایط تطهیر را رعایت کرده باشید، فرش پاک محسوب میشود و نباید دچار وسواس شوید.
سخن آخر
به خاطر داشته باشید که هدف از احکام طهارت در اسلام، حفظ بهداشت جسمی و آرامش روانی شماست، نه ایجاد مشقت و سختی در زندگی روزمره. با رعایت دقیق و بدون وسواسِ همین نکات ساده که به صورت گام به گام توضیح داده شد، میتوانید اطمینان داشته باشید که محیط خانه شما از نظر شرعی کاملا پاک و مهیای انجام فرائض دینی است. طهارت، هدیه اسلام برای زیستنی سالم و توام با آرامش است.