والدین بد اخلاق می توانند زندگی تان را حسابی چالش برانگیز کنند. این دسته از والدین معمولاً کنترل گر و انتقادگر هستند و اجازه نمی دهند شما از نظر عاطفی مستقل شوید. در نتیجه پیدا کردن مسیر خودتان برایتان سخت می شود و نمی توانید راحت انتخاب کنید یا دنبال هدف های خودتان بروید.
کم کم شروع می کنید به زیر سوال بردن تصمیم هایتان و همیشه فکر می کنید به اندازه کافی خوب نیستید. حتی وقتی به آن ها نه می گویید عذاب وجدان می گیرید. این والدین می توانند کنترل زندگی تان را از دستتان بگیرند و آسیب های روانی واقعی به شما بزنند.
داشتن پدر و مادری زودرنج و بداخلاق برای هر نوجوانی دشوار است. وقتی والدین به سادگی عصبانی می شوند یا با فریاد واکنش نشان می دهند حس گناه استرس و ناامنی سراغمان می آید. از طرفی باید یادمان باشد این رفتارها معمولاً تقصیر ما نیست و والدین هم گاهی زیر فشار و مشکلات زیادی هستند. روان شناس ها تأکید می کنند واکنش های تند والدین می تواند پیامدهای منفی برای بچه ها داشته باشد و رابطه والد و فرزند را ضعیف کند.
در ادامه می خواهیم ببینیم با والدین بد اخلاق چطور رفتار کنیم اما اول بد نیست نگاهی به دلایل احتمالی رفتارشان بیندازیم.
دلایل احتمالی بداخلاقی والدین
این را حواستان باشد که دانستن علل احتمالی رفتارهای بد والدین آنها را توجیه نمی کند. زندگی کردن با یک آدم بداخلاق می تواند واقعاً طاقت فرسا باشد و رابطه شما با والدین تان را تحت تاثیر قرار دهد. با این حال وقتی بتوانید حدس بزنید پشت رفتارشان چه می گذرد قدمی به سمت ترمیم رابطه برمی دارید و می توانید از زاویه دیگری هم به موضوع نگاه کنید. شاید همین دید تازه برای رسیدن به آرامش نسبی مفید و موثر باشد.
فشارهای شغلی و خستگی مزمن
پژوهش ها نشان می دهند فشار روحی ناشی از کار یا محیط زندگی می تواند به خستگی و فرسودگی و در نهایت بد اخلاقی والدین منجر شود. والدینی که خسته و برافروخته هستند ممکن است به مسائل کوچک واکنش های تند نشان دهند.
مثلاً مطالعاتی که در دوران همه گیری کرونا انجام شد گزارش داده اند افزایش فشارهای شغلی در والدین با بیشتر شدن افسردگی و پرخاشگری همراه بوده و پیوند عاطفی با فرزندان را ضعیف کرده است. از طرفی خستگی مزمن والدین که به آن فرسودگی والدگری می گویند می تواند با عصبانیت مداوم و بی حوصلگی نسبت به فرزندان همراه باشد.
مشکلات عاطفی و شناختی
بعضی والدین بد اخلاق به دلیل مشکلی به نام الکسیتایمیا نمی توانند احساسات خودشان را خوب بشناسند یا بیان کنند و در نتیجه مدیریت هیجان برایشان سخت است. تشخیص این مورد بر عهده متخصص است. اگر والدین نتوانند احساساتشان را بشناسند یا ابراز کنند معمولاً راه های ناکارآمدی برای مقابله با احساسات نشان می دهند.
تحقیقات نشان می دهد والدینی که در شناخت هیجانات خود مشکل دارند کمتر مهارت تنظیم هیجان را به فرزندان یاد می دهند و احتمال بیشتری دارد در برابر استرس با خشم یا انفجار هیجانی پاسخ دهند.
الگوهای فرزندپروری گذشته
تجربه های دوران کودکی خود والدین هم می تواند روی رفتار امروزشان اثر بگذارد. مطالعات نشان داده والدینی که خودشان در کودکی با تربیت سختگیرانه یا خشونت آمیز بزرگ شده اند بیشتر تمایل دارند همین الگو را به فرزندانشان منتقل کنند.
به عبارت دیگر اگر پدر و مادری کودکی پر از تنبیه کلامی یا فریاد را تجربه کرده باشند ممکن است ناخودآگاه همان سبک برخورد را با فرزندانشان تکرار کنند. ردپای این الگو را می توانید در رفتار پدربزرگ و مادربزرگتان ببینید یا موقع مرور خاطرات کودکی والدین تان به گوشتان خورده باشد.
مسائل روان شناختی و عاطفی درمان نشده
مشکلات روانشناختی مثل افسردگی اضطراب یا اختلالات شخصیتی هم می توانند رفتار والدین بد اخلاق را تحت تاثیر قرار دهند. برای مثال افسردگی شدید عملکرد والدین را مختل می کند و توان همدلی و پاسخ دهی درست به نیازهای فرزندان را پایین می آورد.
همچنین تحقیقات پزشکی نشان می دهد والدینی که دچار اختلالات عاطفی درمان نشده هستند ممکن است حالت پرخاشگری داشته باشند یا واکنش های غیرمنتظره و هیجانی نشان دهند و همین موضوع به احساس ناامنی و آسیب روانی فرزندانشان می انجامد.
نحوه رفتار با والدین بد اخلاق
مرزگذاری و حفظ حریم شخصی
تعیین حد و مرزهای مناسب از سمت شما می تواند به حفظ آرامش کمک کند. مثلاً می توانید محترمانه به والدین بگویید وقتی پرحرفی می کنند یا فریاد می زنند نیاز دارید چند لحظه تنها باشید و به اتاقتان پناه ببرید. مطالعات نشان می دهد ایجاد و اعلام مرزهای واضح در روابط بین افراد از جمله بین والدین و فرزندان به بهبود سلامت روان و احساس امنیت کمک می کند.
اهمیت مرزگذاری این است که شما حق دارید برای سلامت روحیتان فضای امنی داشته باشید و در این فضا حقوق و احساسات شما محترم شمرده شود. حد و مرز نوعی فضای احساسی و جسمانی بین شما و والدین تان ایجاد می کند. این فضا احتمالاً چیزی است که در کودکی تجربه نکرده اید و برای همین مشخص کردن آن در سنین بالاتر کمی سخت خواهد بود.
تنظیم هیجان و آرام سازی
سعی کنید وقتی والدینتان ناراحت یا عصبانی هستند خودتان آرام بمانید. برای این کار می توانید از روش های تنظیم هیجان استفاده کنید. مثلاً تمرین تنفس عمیق شکمی یا تنفس حبابی یعنی تخیل کردن حبابی که با هر بازدم می ترکد می تواند به بهتر شدن تمرکز و کم شدن استرس کمک کند.
روان شناس ها توصیه می کنند خشم را به عنوان یک احساس طبیعی بپذیریم اما به آن تاریخ انقضا بدهیم. یعنی به خودتان یادآوری کنید این خشم موقتی است و با نفس عمیق و تمرکز روی نکات مثبت می توانید آن را کوتاه و کنترل شده کنید. شکیبایی و خونسردی شما در لحظات بحرانی می تواند از شدت گرفتن اختلاف جلوگیری کند.
سعی نکنید آنها را تغییر دهید
تلاش برای تغییر دادن کسانی که خودشان نمی خواهند تغییر کنند فقط وقت و انرژی تان را تلف می کند. در عوض روی چیزهایی که می توانید کنترل کنید تمرکز داشته باشید مثل چگونگی واکنش شما به والدین تان انتخاب ها و رفتارهای خودتان.
گفتگوی آرام و بیان احساسات
وقتی هر دو طرف آرام تر هستید سعی کنید با والدین بد اخلاقتان گفتگوی محترمانه ای داشته باشید. بهتر است احساس خود را با جملات من محور بیان کنید یعنی جملاتی که با من شروع می شوند نه تو. مثلاً می توانید بگویید وقتی بر سرم فریاد می کشی من عصبانی می شوم یا من دوست دارم آرام تر با هم حرف بزنیم.
صحبت کردن به این شکل نشان می دهد شما واقعاً سعی دارید مشکلات را عمیقاً حل کنید و در عین حال مرزهای خود را حفظ می کنید. اگر والدین تان موافق نیستند یا حالت تدافعی می گیرند دست کم می دانند که شما می کوشید بدون رفتار توهین آمیز مشکلات را حل کنید.
جستجوی حمایت از دیگران
هیچ اشکالی ندارد که در شرایط دشوار به دیگران تکیه کنید. سعی کنید با دوستان خوب معلم محترم یا مشاور مدرسه در این باره صحبت کنید. گاهی گفتن مشکل به کسی که بزرگ تر و قابل اعتماد است می تواند باعث آرامش و راهنمایی شود.
روان شناس ها معتقدند فعالیت هایی مثل صحبت کردن با دوست گوش دادن به موسیقی آرام نوشتن احساسات یا سرگرمی هایی مثل هنر و ورزش می توانند در کاهش استرس خیلی موثر باشند. اگر وضعیت خیلی ناراحت کننده شده یا فکر می کنید به کمک حرفه ای نیاز دارید مراجعه به مشاور یا روان شناس هم راه حل خوبی است. یک مشاور باتجربه می تواند ابزارهای بهتر مقابله را به شما نشان دهد و حمایت عاطفی فراهم کند.
مراقبت از سلامت روان و جسم خودتان
رفتار با والدین بد اخلاق استرس زاست و این استرس به سلامت جسمانی و عاطفی تان صدمه می زند. مطمئن شوید که خوب از خودتان مراقبت می کنید. با کارهای ساده شروع کنید مثل رژیم غذایی سالم خواب کافی ورزش بودن با افراد مثبت پیدا کردن علم و دانش نسبت به احساسات و تفریح کردن.
در نهایت فراموش نکنید اولویت با شماست. سعی کنید خواب و استراحت کافی داشته باشید در فعالیت های مورد علاقه تان شرکت کنید و تغذیه سالم را رعایت کنید. پژوهش ها نشان می دهند نوجوانانی که به ورزش هنر یا سرگرمی های سازنده می پردازند بهتر می توانند استرس را مهار کنند و احساس کنترل بیشتری بر زندگی شان داشته باشند. به خودتان یادآوری کنید که شما هم سزاوار حمایت توجه و احترام هستید.